{"id":11296,"date":"2025-08-10T01:08:01","date_gmt":"2025-08-09T23:08:01","guid":{"rendered":"https:\/\/baraka.cc\/?p=11296"},"modified":"2025-08-10T03:52:26","modified_gmt":"2025-08-10T01:52:26","slug":"teali-i-nisvan-cemiyeti-aziz-guven-argasdi-77-sayi-bellek","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/baraka.cc\/?p=11296","title":{"rendered":"Teali-i Nisvan Cemiyeti &#8211; Aziz G\u00fcven (Argasdi 77. Say\u0131 \/ Bellek)"},"content":{"rendered":"\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><a href=\"https:\/\/baraka.cc\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/ARGASDI_SAYI_77_kaliteli1-15.jpeg\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" width=\"600\" height=\"365\" src=\"https:\/\/baraka.cc\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/ARGASDI_SAYI_77_kaliteli1-15.jpeg\" alt=\"\" class=\"wp-image-11297\" srcset=\"https:\/\/baraka.cc\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/ARGASDI_SAYI_77_kaliteli1-15.jpeg 600w, https:\/\/baraka.cc\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/ARGASDI_SAYI_77_kaliteli1-15-300x183.jpeg 300w\" sizes=\"(max-width: 600px) 100vw, 600px\" \/><\/a><\/figure>\n\n\n\n<p>T\u00fcrkiye co\u011frafyas\u0131nda feminist olarak say\u0131labilecek, bilinen ve kaydedilebilmi\u015f ilk kad\u0131n derne\u011fidir \u201cTeali-i Nisvan Cemiyeti\u201d. Di\u011fer ad\u0131 ile Kad\u0131nlar\u0131n Durumunu Y\u00fckseltme Derne\u011fi olan bu cemiyet, 28 Nisan 1913 tarihinde, d\u00f6nemin kad\u0131n \u00f6nc\u00fclerinden Halide Edip nam-\u0131 di\u011fer Halide Edip Ad\u0131var ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131nda kurulmu\u015ftur. T\u00fcrkiye\u2019de kad\u0131n derneklerinin kurulu\u015fu yakla\u015f\u0131k iki y\u00fcz y\u0131ll\u0131k bir maziye sahiptir. Osmanl\u0131\u2019da Tanzimat Ferman\u0131 ile ba\u015flayan k\u0131smi \u00f6zg\u00fcrle\u015fme s\u00fcreci ile birlikte kendi sorunlar\u0131yla ilgilenmeye ba\u015flayan duyarl\u0131 kad\u0131nlar, 1856 Islahat Ferman\u0131, 1876 Kanun-i Esasi ve devam\u0131nda 1908 y\u0131l\u0131ndaki ikinci Me\u015frutiyet\u2019in ilan\u0131 ile birlikte insan hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fckleri alan\u0131nda aralanan kap\u0131dan ge\u00e7meye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Bu ge\u00e7i\u015fler ilk \u00f6nce dergi ve gazeteler, sonras\u0131nda ise dernekler \u015feklinde somut kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 bulmu\u015ftur. Kad\u0131n\u0131n erkekten sonra say\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve kad\u0131na y\u00f6nelik say\u0131s\u0131z ayr\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131n ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 bu yobaz co\u011frafyada ikinci Me\u015frutiyet\u2019in ilan\u0131 ile g\u00f6receli olarak esmeye ba\u015flayan \u00f6zg\u00fcrl\u00fck r\u00fczg\u00e2r\u0131ndan ku\u015fkusuz ki en \u00e7ok kad\u0131nlar yararlanacak ve sosyal, k\u00fclt\u00fcrel, yard\u0131mla\u015fma ve siyasi ama\u00e7l\u0131 derneklerin kurulmas\u0131na imza atacaklard\u0131r. Ad\u0131 \u201cilk\u201dlerde an\u0131lacak olan Teali-i Nisvan Cemiyeti de i\u015fte b\u00f6ylesi bir s\u00fcre\u00e7te kurulacakt\u0131r. Halide Edip ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131nda, \u00f6n\u00fcne \u00e7al\u0131\u015fma ve toplumsal ya\u015fam\u0131n s\u00fcrd\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc yerlerde kad\u0131nlar\u0131n k\u0131s\u0131tlanan geleneklerine, kad\u0131nlara y\u00f6nelik uygulanan e\u015fitsizli\u011fe, ayr\u0131mc\u0131l\u0131\u011fa ve kad\u0131nlar\u0131n e\u011fitimden mahrum b\u0131rak\u0131l\u0131\u015flar\u0131na kar\u015f\u0131 m\u00fccadeleyi ama\u00e7 olarak koyan Teali-i Nisvan, bu m\u00fccadele a\u00e7\u0131s\u0131ndan toplumsal bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn gereklili\u011fini savunuyordu. Me\u015frutiyetin il\u00e2n\u0131 ile birlikte ya\u015fanan s\u00fcre\u00e7te kad\u0131nlar\u0131n kendi stat\u00fclerini sorgulamas\u0131na \u00f6nc\u00fcl\u00fck eden bu derne\u011fin verdi\u011fi m\u00fccadeleler sonucunda, ilgili d\u00f6nem d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc zaman ciddi say\u0131labilecek kazan\u0131mlar elde edilmi\u015ftir. Bunlar\u0131n belki de en \u00f6nemlilerinden biri 1917\u2019de imzalanan bir kararname ile evlili\u011fin yasal bir \u00e7er\u00e7eveye ba\u011flanmas\u0131 ve kad\u0131nlar\u0131n bo\u015fanma hakk\u0131 ile ilgili oland\u0131r. Kararnamede ayr\u0131ca, \u00e7ok e\u015fli evlilik kad\u0131n\u0131n r\u0131zas\u0131na ba\u011flanarak s\u0131n\u0131rland\u0131rm\u0131\u015f; kocan\u0131n ikinci bir kad\u0131nla evlenebilmesi i\u00e7in ilk e\u015fin r\u0131zas\u0131 \u015fart ko\u015fulmu\u015ftur. Kad\u0131nlar\u0131n e\u011fitim g\u00f6rmesi ve \u00e7al\u0131\u015fma ya\u015fam\u0131nda yer almas\u0131 konular\u0131 da derne\u011fin g\u00fcndemleri aras\u0131nda yer alm\u0131\u015ft\u0131r. Kad\u0131nlar\u0131n aktif m\u00fccadeleye kat\u0131lmas\u0131yla birlikte \u00e7al\u0131\u015fma, \u00f6zellikle de e\u011fitim alan\u0131nda baz\u0131 haklar elde edilmi\u015ftir; \u00f6\u011fretmen okullar\u0131, liseler ve ebelik mesle\u011fini \u00f6\u011freten kurumlar bu d\u00f6nemde a\u00e7\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. D\u00f6neme damgas\u0131n\u0131 vuran bir di\u011fer \u00f6nemli \u015fey de dergi ve gazete gibi yay\u0131nlar\u0131n artarak kad\u0131nlar\u0131n m\u00fccadelelerini kurumsalla\u015ft\u0131rma yolunda ilerlemeleriydi. Tanzimat\u2019tan T\u00fcrkiye Cumhuriyeti\u2019nin ilan\u0131na kadar 40\u2019a yak\u0131n kad\u0131n dergisi ve gazetesi, 300\u2019e yak\u0131n ise kitap bas\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. 1910\u2019lardan itibaren ba\u015flayan bu kurumsalla\u015fma yeni kanunlar\u0131n da \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131 sa\u011flam\u0131\u015f; dernek kurma ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck hakk\u0131 anayasal g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Yeni d\u00fczenlemeler ile birlikte otuza yak\u0131n kad\u0131n derne\u011fi kurulmu\u015ftur. \u0130lk kurulan\u0131 olan Teali-i Nisvan Cemiyeti\u2019ni \u0130ttihat ve Terakki Kad\u0131nlar \u015eubesi, 1913 sonras\u0131nda ise M\u00fcdafaa-i Milliye Osmanl\u0131 Han\u0131mlar Heyeti ve M\u00fcdafaa-i Hukuk-i Nisvan Cemiyeti izlemi\u015ftir. Gelin yaz\u0131m\u0131z\u0131 Halide Edip Ad\u0131var\u2019\u0131n s\u00f6zleriyle bitirelim: \u201cHer yerde kad\u0131nlar\u0131n uyan\u0131p, ilerlemeleri ba\u015fka hareketler gibi yava\u015f ve zincirleme bir hareket olmu\u015ftur. Bug\u00fcn, bu saat, ben size b\u00f6yle hitap ederken, siz beni dinlerken, \u015f\u00fcphesiz biz de tarih yap\u0131yoruz demektir. Bu tarih\u00e7eyi torunlar\u0131m\u0131z bir konferans dolduracak kadar uzun ve iftiharla yapt\u0131klar\u0131 zaman bizim aciz fakat h\u00fcsn-i niyet ve samimiyetle dolu bin m\u00fc\u015fk\u00fclatla elde edilen m\u00fccadelemizden de bahsedeceklerdir.\u201d<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>T\u00fcrkiye co\u011frafyas\u0131nda feminist olarak say\u0131labilecek, bilinen ve kaydedilebilmi\u015f ilk kad\u0131n derne\u011fidir \u201cTeali-i Nisvan Cemiyeti\u201d. Di\u011fer ad\u0131 ile Kad\u0131nlar\u0131n Durumunu Y\u00fckseltme Derne\u011fi olan bu cemiyet, 28<\/p>\n","protected":false},"author":17,"featured_media":11297,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jetpack_post_was_ever_published":false,"_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_newsletter_tier_id":0,"jetpack_publicize_message":"","jetpack_is_tweetstorm":false,"jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":true,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","enabled":false}}},"categories":[67],"tags":[],"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/baraka.cc\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/ARGASDI_SAYI_77_kaliteli1-15.jpeg","jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/p4eHWX-2Wc","jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/baraka.cc\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/11296"}],"collection":[{"href":"https:\/\/baraka.cc\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/baraka.cc\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/baraka.cc\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/17"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/baraka.cc\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=11296"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/baraka.cc\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/11296\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":11298,"href":"https:\/\/baraka.cc\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/11296\/revisions\/11298"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/baraka.cc\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/11297"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/baraka.cc\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=11296"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/baraka.cc\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=11296"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/baraka.cc\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=11296"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}