{"id":11599,"date":"2025-11-07T07:30:00","date_gmt":"2025-11-07T05:30:00","guid":{"rendered":"https:\/\/baraka.cc\/?p=11599"},"modified":"2025-10-31T16:08:12","modified_gmt":"2025-10-31T14:08:12","slug":"zamanin-hileli-tanimi-bos-zaman-cansu-arslan","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/baraka.cc\/?p=11599","title":{"rendered":"Zaman\u0131n Hileli Tan\u0131m\u0131: Bo\u015f Zaman &#8211; Cansu Arslan"},"content":{"rendered":"\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><a href=\"https:\/\/baraka.cc\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/ARGASDI_SAYI_79_son_hal1-1.jpeg\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" width=\"730\" height=\"390\" src=\"https:\/\/baraka.cc\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/ARGASDI_SAYI_79_son_hal1-1.jpeg\" alt=\"\" class=\"wp-image-11600\" srcset=\"https:\/\/baraka.cc\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/ARGASDI_SAYI_79_son_hal1-1.jpeg 730w, https:\/\/baraka.cc\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/ARGASDI_SAYI_79_son_hal1-1-300x160.jpeg 300w\" sizes=\"(max-width: 730px) 100vw, 730px\" \/><\/a><\/figure>\n\n\n\n<p>Toplumsal, ekonomik ve k\u00fclt\u00fcrel yap\u0131lar tarih boyunca bireylerin ya\u015fam bi\u00e7imlerini oldu\u011fu kadar d\u00fc\u015f\u00fcnme bi\u00e7imlerini de \u015fekillendirmi\u015ftir. Siyasi, ekonomik, sosyal ve k\u00fclt\u00fcrel sistemlerin s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesi amac\u0131yla pek \u00e7ok kavram ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f, bu kavramlar i\u00e7ine do\u011fduklar\u0131 \u00e7a\u011flar\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnce d\u00fcnyas\u0131nda \u00f6nemli bir yere sahip olmu\u015ftur. Bug\u00fcn kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z anlam\u0131yla \u201cbo\u015f zaman\u201d da bunlardan biridir ve s\u0131radan bir kavram gibi g\u00f6r\u00fcnmesine ra\u011fmen tarihsel ve ideolojik boyutlar\u0131 bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>En genel anlam\u0131yla bo\u015f zaman; i\u015f, e\u011fitim, ev i\u015fleri veya zorunlu \u00fcretim faaliyetleri d\u0131\u015f\u0131nda kalan zaman dilimidir. Hal b\u00f6yleyken sorulmas\u0131 gereken \u00f6nemli bir soru g\u00fcn y\u00fcz\u00fcne \u00e7\u0131k\u0131yor: \u201cBo\u015f zaman\u201d kavram\u0131 bilindi\u011finin aksine bireye fayda sa\u011flamak i\u00e7in de\u011fil de yine sistemin \u00e7arklar\u0131 d\u00f6ns\u00fcn diye parlat\u0131lan kavramlardan biri olabilir mi?<\/p>\n\n\n\n<p>Foucault, iktidar-bilgi ili\u015fkisi teorisinde iktidarlar\u0131n nas\u0131l y\u00f6ntemlerle s\u00fcreklilik sa\u011flad\u0131klar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klar. Ona g\u00f6re iktidar yaln\u0131zca bask\u0131 ve zor kullanarak de\u011fil, ayn\u0131 zamanda bilgi ve s\u00f6ylem arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla da bireylerin d\u00fc\u015f\u00fcnce bi\u00e7imlerini ve davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 \u015fekillendirir. Foucault\u2019nun g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc, bo\u015f zaman kavram\u0131n\u0131n sistem taraf\u0131ndan nas\u0131l \u00fcretildi\u011fini anlamam\u0131za \u0131\u015f\u0131k tutabilir. Bu ba\u011flamda bo\u015f zaman kavram\u0131 bireylere \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ve dinlenme f\u0131rsat\u0131 sunan bir kavram gibi g\u00f6r\u00fcnse de, ger\u00e7ekte sistemin s\u00fcreklili\u011fini sa\u011flamak i\u00e7in olu\u015fturulmu\u015f bir s\u00f6ylem gibi durmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Bo\u015f zaman kavram\u0131n\u0131n bug\u00fcnk\u00fc anlam\u0131yla kullan\u0131lmas\u0131 sanayi devrimi sonras\u0131nda ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Sanayi devrimi \u00f6ncesinde insanlar do\u011fan\u0131n ve tar\u0131msal \u00fcretimin ritmine g\u00f6re ya\u015f\u0131yordu. Ancak fabrikalar\u0131n ve modern end\u00fcstrinin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131yla, i\u015f\u00e7ilerin verimlili\u011fini maksimize etmek i\u00e7in bo\u015f zaman planlanmaya ba\u015fland\u0131. B\u00f6ylece bireylerin ya\u015fam\u0131, sistemin ihtiya\u00e7lar\u0131 do\u011frultusunda organize edilen bir zaman planlamas\u0131na dahil oldu ve modern \u201cbo\u015f zaman\u201d kavram\u0131 ortaya \u00e7\u0131kt\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>G\u00fcn\u00fcm\u00fczde i\u015fe giri\u015f-\u00e7\u0131k\u0131\u015f saatleri ve hafta sonu gibi s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f \u00e7al\u0131\u015fma saatleri tamamen sistemin ihtiya\u00e7lar\u0131na g\u00f6re \u015fekillendirilir. Sadece \u00e7al\u0131\u015fma saatleri de\u011fil, e\u011fitim-\u00f6\u011fretim ve e\u011flence sekt\u00f6r\u00fcne ayr\u0131lan zamanlar da bu d\u00fczenin \u00e7arklar\u0131na uygun \u015fekilde belirlenir. Bu zaman\u0131n de\u011ferlendirilme bi\u00e7imi ki\u015fiden ki\u015fiye de\u011fi\u015fse de \u00e7o\u011funlukla kapital d\u00fczene hizmet eden etkinliklerle doldurulur; i\u015f d\u0131\u015f\u0131 zamanda bile birey \u00fcretim ve t\u00fcketim d\u00f6ng\u00fcs\u00fcne katk\u0131 sa\u011flar. G\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte bireylere \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ve dinlenme imk\u00e2n\u0131 sunan \u201cbo\u015f zaman\u201d kavram\u0131, ger\u00e7ekte ekonomik yap\u0131n\u0131n kendini s\u00fcrd\u00fcrebilmesi i\u00e7in bir ara\u00e7 olarak i\u015flev g\u00f6r\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n<p>Bo\u015f zaman kavram\u0131, ad\u0131ndaki \u201cbo\u015f\u201d ifadesi nedeniyle bu zaman\u0131n de\u011fersiz veya eksik oldu\u011fu alg\u0131s\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131r. Burada sorulmas\u0131 gereken soru; bo\u015f zaman\u0131n asl\u0131nda kimin i\u00e7in \u201cbo\u015fa ge\u00e7mi\u015f\u201d say\u0131ld\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Kapitalist mant\u0131k a\u00e7\u0131s\u0131ndan i\u015f veya \u00fcretime katk\u0131 sa\u011flamayan s\u00fcreler \u201cbo\u015f\u201d say\u0131l\u0131r; oysa ayn\u0131 s\u00fcreler birey i\u00e7in yarat\u0131c\u0131, keyifli ve anlaml\u0131 etkinliklerle dolu olabilir. Bu durum, bo\u015f zaman kavram\u0131n\u0131n bireysel deneyimden \u00e7ok ekonomik ve toplumsal d\u00fczenin s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirli\u011fi i\u00e7in \u00fcretilmi\u015f bir kavram oldu\u011funu g\u00f6sterir. Bu kavram, bo\u015f zaman\u0131 de\u011ferlendiren birey taraf\u0131ndan de\u011fil sermayenin ihtiya\u00e7 ve \u00f6l\u00e7\u00fctleri do\u011frultusunda \u015fekillenmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n<p>G\u00fcn\u00fcm\u00fczde bo\u015f zaman, birey i\u00e7in en dolu ve yarat\u0131c\u0131 anlar olarak deneyimlenebilir. \u0130nsan, i\u015f veya okul d\u0131\u015f\u0131nda kalan vakitlerde en keyif ald\u0131\u011f\u0131 etkinlikleri yapabilir; d\u00fc\u015f\u00fcnme, hayal kurma, tart\u0131\u015fma, okuma, yazma, y\u00fcr\u00fcme veya estetik deneyimlerle dolu pek \u00e7ok anlaml\u0131 zaman ya\u015fayabilir. O halde neden h\u00e2l\u00e2 bu zamana \u201cbo\u015f zaman\u201d denmektedir?<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cBo\u015f zamanlar\u0131n\u0131zda neler yapars\u0131n\u0131z?\u201d sorusu, i\u015f g\u00f6r\u00fc\u015fmelerinde, m\u00fclakatlarda, anketlerde, okullarda veya yeni biriyle tan\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131zda s\u0131k\u00e7a kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kar. Asl\u0131nda sorulan \u015fudur: Sermayeye hizmet etmedi\u011finiz zamanlarda nas\u0131l var oluyorsunuz? Sermayeye katk\u0131 sa\u011flamayan her \u015feyin \u201cbo\u015f\u201d say\u0131lmas\u0131, zaman\u0131n de\u011ferini yaln\u0131zca \u00fcretim ve ekonomik katk\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fctleri \u00fczerinden belirleyen kapitalist mant\u0131\u011f\u0131n bir yans\u0131mas\u0131d\u0131r. Oysa d\u00fc\u015f\u00fcnmek, hayal kurmak, zihinsel tart\u0131\u015fmalar y\u00fcr\u00fctmek, oturup daha \u00f6nce okudu\u011fumuz bir kitap \u00fczerine sorular sorarak cevaplar aramak, y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f veya y\u00fczme neden de\u011ferli olmas\u0131n? Dolay\u0131s\u0131yla bo\u015f zaman\u0131n olumsuz \u00e7a\u011fr\u0131\u015f\u0131m\u0131, bireyin \u00f6zg\u00fcrce kullanabilece\u011fi zaman\u0131n sistem taraf\u0131ndan de\u011fersizle\u015ftirilmesinin bir yans\u0131mas\u0131d\u0131r. \u0130nsan i\u00e7in en dolu ve anlaml\u0131 zaman, sermayeye katk\u0131 sa\u011flamad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in \u201cbo\u015f\u201d say\u0131l\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Peki, t\u00fcm bunlara ra\u011fmen birey bo\u015f zaman olarak kendisine sunulan bu zaman\u0131 kendi potansiyelini ger\u00e7ekle\u015ftirebilece\u011fi bir alan olarak de\u011ferlendiremez mi? Karl Marx, <em>Ekonomi Politi\u011fin Ele\u015ftirisi \u0130\u00e7in \u00d6n \u00c7al\u0131\u015fma<\/em> adl\u0131 eserinde, kapitalist \u00fcretim bi\u00e7iminde i\u015f\u00e7inin bo\u015f zaman\u0131n\u0131 yaln\u0131zca \u00e7al\u0131\u015fmad\u0131\u011f\u0131 s\u00fcre olarak de\u011fil, k\u00fclt\u00fcrel, sanatsal ve toplumsal etkinliklerle de\u011ferlendirebilece\u011fi bir alan olarak ele al\u0131r. \u00dcretici g\u00fc\u00e7lerin geli\u015fmesi ve gerekli eme\u011fin azalmas\u0131yla i\u015f\u00e7inin \u00f6zg\u00fcr zaman\u0131n\u0131n artaca\u011f\u0131n\u0131 ve bu zaman\u0131n bireyin kendini geli\u015ftirebilece\u011fi bir alan h\u00e2line gelebilece\u011fini belirtir.<\/p>\n\n\n\n<p>O halde ideal anlamda d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde, bo\u015f zaman bireyin kendi potansiyelini geli\u015ftirebilece\u011fi, k\u00fclt\u00fcrel, sanatsal ve toplumsal etkinliklerle dolu bir alan olabilir. Kapitalizmin dayatt\u0131\u011f\u0131 t\u00fcketim odakl\u0131 \u201cbo\u015f zaman\u201d anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda, bu zaman\u0131 bireyin kendi potansiyeline ula\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flayacak, yarat\u0131c\u0131l\u0131k, d\u00fc\u015f\u00fcnce ve k\u00fclt\u00fcrel geli\u015fim odakl\u0131 etkinliklerle de\u011ferlendirmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bu, hem bireysel bir \u00f6zg\u00fcrle\u015fme hem de ba\u015fka bir ya\u015fam ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcn m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funu g\u00f6steren bir imk\u00e2nd\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Toplumsal, ekonomik ve k\u00fclt\u00fcrel yap\u0131lar tarih boyunca bireylerin ya\u015fam bi\u00e7imlerini oldu\u011fu kadar d\u00fc\u015f\u00fcnme bi\u00e7imlerini de \u015fekillendirmi\u015ftir. Siyasi, ekonomik, sosyal ve k\u00fclt\u00fcrel sistemlerin s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesi amac\u0131yla pek<\/p>\n","protected":false},"author":17,"featured_media":11600,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jetpack_post_was_ever_published":false,"_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_newsletter_tier_id":0,"jetpack_publicize_message":"","jetpack_is_tweetstorm":false,"jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":true,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","enabled":false}}},"categories":[67,38,42,1],"tags":[],"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/baraka.cc\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/ARGASDI_SAYI_79_son_hal1-1.jpeg","jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/p4eHWX-315","jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/baraka.cc\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/11599"}],"collection":[{"href":"https:\/\/baraka.cc\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/baraka.cc\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/baraka.cc\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/17"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/baraka.cc\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=11599"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/baraka.cc\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/11599\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":11610,"href":"https:\/\/baraka.cc\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/11599\/revisions\/11610"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/baraka.cc\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/11600"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/baraka.cc\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=11599"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/baraka.cc\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=11599"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/baraka.cc\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=11599"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}