![\"](\"https:\/\/www.baraka.cc\/images\/stories\/yalcin_burkev_rop2.jpg\")
<\/a><\/span><\/p>\n\u00a0<\/span><\/p>\n2.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Neo-liberal sosyal y\u0131k\u0131m politikalar\u0131:<\/span><\/span><\/strong><\/p>\n\n
\u00a0<\/span><\/em><\/strong><\/p>\nBuradan emek\u00e7i kesimlerin durumuna gelelim. \u00d6zal d\u00f6neminde uygulanmaya ba\u015flanan neo-liberal politikalar\u0131n AKP d\u00f6neminde -farkl\u0131 bir g\u00f6mlek alt\u0131nda- daha da y\u0131k\u0131c\u0131 bir \u015fekilde s\u00fcrd\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnden, hatta son noktas\u0131na getirildi\u011finden bahsettiniz. Sosyalist hareket ise bu politikalara kar\u015f\u0131 ciddi ve s\u00fcrekli bir alternatif olu\u015fturamad\u0131. 80 sonras\u0131, hatta 90\u2019larla birlikte sosyalist hareketin krizi bu noktada san\u0131r\u0131m belirleyici oldu. Fakat son zamanlarda ya\u015fanan i\u015f\u00e7i direni\u015fleri, \u00f6zellikle de TEKEL direni\u015fi bir k\u0131p\u0131rdanman\u0131n ba\u015flad\u0131\u011f\u0131na da i\u015faret ediyor. \u00a0Neo-liberal politikalar\u0131n emek\u00e7i kesimlerdeki yans\u0131mas\u0131 ve buna kar\u015f\u0131 tepkiler nas\u0131l ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor? <\/span><\/em><\/strong><\/p>\n\n
\u00a0<\/span><\/em><\/p>\nNeo-liberal politikalar ge\u00e7ti\u011fimiz 30 y\u0131l i\u00e7erisinde bir\u00e7ok \u00f6nemli sonu\u00e7 do\u011furdu. Fakat bunlar\u0131n aras\u0131nda en belirgin olan\u0131 yoksulla\u015ft\u0131rma, m\u00fclks\u00fczle\u015ftirme ve i\u015f\u00e7ile\u015ftirme (proleterle\u015ftirme) zincirine yol a\u00e7mas\u0131d\u0131r. Milyonlarca insan bu s\u00fcre\u00e7te i\u015f\u00e7ile\u015fmi\u015f ya da yeniden i\u015f\u00e7ile\u015fmi\u015ftir. Bu insanlar\u0131n bir k\u0131sm\u0131 geleneksel i\u015f\u00e7i iken yeni i\u015f\u00e7i konumuna geldiler. Geleneksel i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n uzun m\u00fccadelelerle kazan\u0131lm\u0131\u015f bir ya\u015fam standard\u0131 varken, bu ellerinden al\u0131nd\u0131. Yeni i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n son derece k\u00f6t\u00fc ya\u015fam standartlar\u0131na mahkum edildiler. T\u00fcrkiye’de 100.000\u2019lerce i\u015f\u00e7i i\u015ften \u00e7\u0131kart\u0131ld\u0131. Yeniden i\u015fe al\u0131nd\u0131klar\u0131nda y\u00fcksek \u00fccretlerle s\u00fcrd\u00fcrd\u00fckleri i\u015f\u00e7ilik ya\u015famlar\u0131n\u0131, i\u015ften \u00e7\u0131kart\u0131l\u0131p tazminatlar\u0131 ellerine verildikten sonra neredeyse yar\u0131 yar\u0131ya maa\u015flarla, hatta daha da az maa\u015flarla, g\u00fcvencesiz ko\u015fullarda devam ettirmek zorunda kald\u0131lar. Bu \u00e7ok \u00f6nemli bir yeniden i\u015f\u00e7ile\u015ftirme operasyonuydu.<\/span><\/p>\n\n
\u00a0<\/span><\/p>\nDi\u011fer taraftan k\u0131r emek\u00e7ileri, tar\u0131m emek\u00e7ileri i\u00e7inde b\u00fcy\u00fck bir i\u015f\u00e7ile\u015ftirme dalgas\u0131 ya\u015fan\u0131yor. Son 30 y\u0131l i\u00e7erisinde, kente g\u00f6\u00e7 \u00e7ok yo\u011funla\u015ft\u0131. T\u00fcrkiye kentle\u015fmesi \u00e7ok y\u00fcksek oranlara, %70\u2019leri a\u015fan oranlara geldi. Oysa yakla\u015f\u0131k 30 y\u0131l \u00f6ncesinde bu s\u00fcre\u00e7, bu oran %40-50 aras\u0131 oranlarda idi. Bu \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir de\u011fi\u015fim. Bu sadece T\u00fcrkiye\u2019de de\u011fil, b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada da b\u00f6yle.<\/span><\/p>\n\n
\u00a0<\/span><\/p>\nAsl\u0131nda kentsel d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm s\u00f6yleminin zeminini de bu olgu olu\u015fturuyor.<\/span><\/em><\/strong><\/p>\n\n
\u00a0<\/span><\/p>\nTabii, bu kadar b\u00fcy\u00fck bir g\u00f6\u00e7 ortaya \u00e7\u0131k\u0131nca b\u00fcy\u00fck bir kentsel bar\u0131nma ihtiyac\u0131 olu\u015fuyor. B\u00f6ylece muazzam bir kent rant\u0131 olu\u015fuyor. Daha \u00f6ncesinde ciddi rant olu\u015fturmayan araziler b\u00fcy\u00fck rantlar olu\u015fturmaya ba\u015fl\u0131yor. Daha \u00f6nce kentlerin varo\u015flar\u0131 olan yerler b\u00fcy\u00fck de\u011ferler olu\u015fturmaya ba\u015fl\u0131yor. Bunlar emek\u00e7i kesimlerin ellerinden al\u0131narak h\u0131zla orta ve \u00fcst s\u0131n\u0131flara sunulmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131yor. Ve bu kent rant\u0131 yeni bir sermaye birikim s\u00fcrecinin de en \u00f6nemli unsurlar\u0131n\u0131 olu\u015fturuyor. \u00d6n\u00fcm\u00fczdeki d\u00f6nemde bu \u00e7ok daha \u00e7\u0131plak bir bi\u00e7imde ger\u00e7ekle\u015fecek. Mesela \u0130stanbul ve Ankara belediye ba\u015fkanlar\u0131na tan\u0131nan yasal olanaklarla birlikte, tapulu tapusuz, \u00fcst\u00fcnde bina olsun olmas\u0131n, her \u015feye el koyma yetkisi \u00e7\u0131km\u0131\u015f durumda. Bu ola\u011fan\u00fcst\u00fc bir yetki. Muazzam rantlar\u0131n sa\u011flanaca\u011f\u0131, muazzam sermaye birikimlerinin olu\u015faca\u011f\u0131 bir d\u00fczlem olu\u015fturuyor.<\/span><\/p>\n\n
\u00a0<\/span><\/p>\nBu politikalar yoksulla\u015ft\u0131rma, m\u00fclks\u00fczle\u015ftirme ve i\u015f\u00e7ile\u015ftirme stratejisinin bir par\u00e7as\u0131d\u0131r, tamamlay\u0131c\u0131 \u00f6\u011feleridir.\u00a0Emek\u00e7iler yoksulla\u015ft\u0131r\u0131l\u0131rken ellerinden m\u00fclklerinin al\u0131nd\u0131\u011f\u0131, m\u00fclks\u00fczle\u015ftirildikleri bir d\u00fczlem ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Orta s\u0131n\u0131flar giderek \u00fccretli \u00e7al\u0131\u015f\u0131r konuma geliyorlar; avukatlar, doktorlar, bas\u0131n emek\u00e7ileri\u2026 Eskiden orta s\u0131n\u0131flar\u0131 olu\u015fturan bu kesimler, giderek yoksulla\u015farak, kriz ko\u015fullar\u0131nda sadece \u00fccretleri ile ge\u00e7inmeye mahkum hale getiriliyorlar. \u00dcstelik art\u0131k bu kesimler ald\u0131klar\u0131 \u00fccretleri ayn\u0131 zamanda g\u00fcvencesiz bir bi\u00e7imde, yani s\u00f6zle\u015fmeli stat\u00fcs\u00fcnde kazan\u0131yorlar. Bu s\u00f6zle\u015fmeler bazen y\u0131ll\u0131k, bazen alt\u0131 ayl\u0131k, bazen \u00fc\u00e7 ayl\u0131k, bazen haftal\u0131k, bazen ise g\u00fcnl\u00fck bile olabiliyor. Dolay\u0131s\u0131 ile emek\u00e7iler sadece gelir kayb\u0131ndan de\u011fil ayn\u0131 zamanda gelecek g\u00fcvencesinden de yoksunla\u015f\u0131yorlar.<\/span><\/p>\n\n
\u00a0 <\/span><\/p>\nKrizin b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada yayg\u0131nla\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 en \u00f6nemli unsur sadece i\u015f\u00e7ile\u015ftirme de\u011fil ayn\u0131 zamanda da g\u00fcvencesizle\u015ftirmedir. Gen\u00e7 i\u015f\u00e7iler daha ba\u015ftan itibaren g\u00fcvencesizli\u011fe mahkum edilirken, azalan geleneksel i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n ba\u015ftan a\u015fa\u011f\u0131ya g\u00fcvencesizle\u015ftiriliyor. Krizin i\u00e7erisinde bu e\u011filim derinle\u015fecek. Bir taraftan emek ucuzlat\u0131l\u0131rken, \u00f6b\u00fcr taraftan “eme\u011fin yeniden \u00fcretim alanlar\u0131” olan sa\u011fl\u0131k, e\u011fitim, bar\u0131nma\u00a0gibi alanlar -zaten metala\u015ft\u0131r\u0131l\u0131yordu- daha da h\u0131zl\u0131 ve sert\u00a0bir \u015fekilde metala\u015ft\u0131r\u0131l\u0131yor. Bu alanlar sermaye birikiminin en ba\u015fat alanlar\u0131 aras\u0131na kat\u0131lmaktad\u0131r.\u00a0B\u00f6ylece emek\u00e7iler sadece \u00fccretleri d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclerek de\u011fil ayn\u0131 zamanda \u00fcretimi s\u00fcrd\u00fcrebilmelerini sa\u011flayan b\u00fct\u00fcn\u00a0alanlar da\u00a0derin bir \u015fekilde\u00a0bir metala\u015ft\u0131rmaya tabii tutularak h\u0131zla yoksulla\u015ft\u0131r\u0131yorlar. Bunlardan yoksun b\u0131rak\u0131l\u0131yorlar. E\u011fitime, sa\u011fl\u0131\u011fa ula\u015fmaktan\u00a0yoksun kal\u0131yorlar. Sa\u011fl\u0131klar\u0131na dikkat edemedikleri i\u00e7in ortalama ya\u015famlar\u0131 k\u0131sal\u0131yor. \u00c7ocuklar\u0131n\u0131 okutam\u0131yorlar, okutsalar bile k\u0131sa s\u00fcreli ve e\u011fitim kalitesi \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fck kalarak okutabiliyorlar. D\u00fczg\u00fcn yerlerde oturamaz hale geliyorlar, k\u00f6t\u00fc ula\u015f\u0131m ko\u015fullar\u0131na maruz b\u0131rak\u0131l\u0131yorlar\u2026 <\/span><\/p>\n\n
\u00a0<\/span><\/p>\nTamamen bir sosyal y\u0131k\u0131m projesi zemini asl\u0131nda!<\/span><\/em><\/strong><\/p>\n\n
\u00a0<\/span><\/em><\/strong><\/p>\nBu ko\u015fullar nedeniyle muazzam bir toplumsal kutupla\u015fma meydana geliyor. Ve i\u015fte tam da bu nedenle emek\u00e7iler kimlik politikalar\u0131 ile kendi i\u00e7lerinde ayr\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131yor. Kimlik politikalar\u0131 sadece etnik d\u00fczeyde de\u011fil ayn\u0131 zamanda dini kimliklerin de \u00f6ne \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 bir bi\u00e7imde beliriyor. Bu \u015fekilde\u00a0\u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 eme\u011fi ile ge\u00e7inenler\u00a0yoksulla\u015fma\u00a0s\u00fcrecinde bu kimliklerle b\u00f6l\u00fcn\u00fcrken, egemenlere daha kolay tabi olabiliyor. Toplum bu kimlikler ile par\u00e7alan\u0131p, \u00e7at\u0131\u015ft\u0131r\u0131l\u0131rken hakemlik g\u00f6revini de egemenler hatta sadece ulusal de\u011fil ulus \u00fcst\u00fc egemenler yerine getiriyor. Din de burada \u00f6nemli bir rol oynuyor. \u0130nsani ihtiya\u00e7lar, dramlar kar\u015f\u0131s\u0131nda onlara merhem olacak \u015fekilde dini cemaatler, dini dayan\u0131\u015fma \u00f6rg\u00fctleri h\u0131zla kurumla\u015ft\u0131r\u0131l\u0131yor. B\u00f6ylece de yoksullu\u011fa kar\u015f\u0131 tepkilerin d\u00fczen d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131yor. Dolay\u0131s\u0131yla bu olduk\u00e7a komplike ve birbirini tamamlayan bir s\u00fcre\u00e7 olarak geli\u015fti ve\u00a0geli\u015ftiriliyor.<\/span><\/p>\n\n
\u00a0<\/span><\/p>\n3.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Gelenekselden yeniye s\u0131n\u0131f hareketi ve hak m\u00fccadeleleri \u2013 T\u00fcrkiye\u2019deki TEKEL direni\u015fi <\/span><\/span><\/strong><\/p>\n\n
\u00a0<\/span><\/p>\nT\u00fcm bu 30 y\u0131ll\u0131k s\u00fcre\u00e7te i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 m\u00fccadelesi ve sosyalist hareket nas\u0131l bir seyir izledi? \u2018Gelenekselden yeniye i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 hareketi\u2019 isimli derleme \u00e7al\u0131\u015fmadaki makalenizde son TEKEL direni\u015fini s\u0131n\u0131f m\u00fccadelesinin \u2018gelenekselden yeniye do\u011fru bir at\u0131l\u0131m\u0131\u2019 olarak de\u011ferlendiriyorsunuz ve bunun \u2018eskinin ne basit bir devam\u0131 oldu\u011funu ne de yeninin ta kendisi oldu\u011funun\u2019 alt\u0131n\u0131 \u00e7iziyorsunuz. Peki 80 g\u00fcnl\u00fck onurlu TEKEL direni\u015fi hem T\u00fcrkiye sosyalist hareketi a\u00e7\u0131s\u0131ndan hem de i\u015f\u00e7i hareketinin 80\u2019lerden ve 90\u2019lardan bug\u00fcne kadar olan seyri a\u00e7\u0131s\u0131ndan ne gibi g\u00f6stergeler bar\u0131nd\u0131r\u0131yor i\u00e7erisinde? Bahsetti\u011finiz ve alt\u0131n\u0131 \u00e7izdi\u011finiz i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 hareketinin gelenekselden yeniye do\u011fru at\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 ve bu ba\u011flamda da yeni i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 hareketinin yap\u0131s\u0131n\u0131 biraz a\u00e7abilir misiniz?<\/span><\/em><\/strong><\/p>\n\n
\u00a0<\/span><\/em><\/strong><\/p>\nBahsetti\u011fimiz i\u015f\u00e7ile\u015ftirme r\u00fczgar\u0131 b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada milyarlarca, T\u00fcrkiye\u2019de milyonlarca yeni i\u015f\u00e7i ortaya \u00e7\u0131kartt\u0131. Buna ra\u011fmen bunlar\u0131n \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 hen\u00fcz daha i\u015f\u00e7i olduklar\u0131n\u0131n bilincine erebilmi\u015f de\u011fil. Yeni i\u015f\u00e7ilerin s\u0131n\u0131f kimliklerinin fark\u0131na vard\u0131klar\u0131 ve s\u00f6m\u00fcr\u00fc politikalar\u0131na\u00a0kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kan bir tutumu benimsedikleri; yani i\u015f\u00e7i bilincini i\u00e7selle\u015ftirdikleri\u00a0hen\u00fcz s\u00f6ylenemez. Tabii ki bu kitleler i\u00e7erisinde s\u0131n\u0131f bilinci edinmi\u015f kesimler var, fakat bunlar bir hayli az\u0131nl\u0131ktalar. Ama s\u0131n\u0131f\u0131n yeniden olu\u015fumu, s\u0131n\u0131f hareketinin yeniden olu\u015fumu ve bunlara ba\u011fl\u0131 olarak sosyalist hareketin olu\u015fumu bir s\u00fcre\u00e7 olarak ya\u015fan\u0131yor ve ya\u015fanacak.<\/span><\/p>\n\n
\u00a0<\/span><\/p>\nGe\u00e7ti\u011fimiz 30 y\u0131ll\u0131k s\u00fcre\u00e7te iki unsur -biri nesnel (neo-liberal politikalar ve i\u015f\u00e7ile\u015ftirme politikalar\u0131) \u00f6tekisi de \u00f6znel (sosyalist rejimlerin \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc)- i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131 ve m\u00fccadelesini bir de\u011fi\u015fim ve d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm s\u00fcreciyle y\u00fczle\u015ftirdi. Dolay\u0131s\u0131 ile sosyalizmin ve i\u015f\u00e7i hareketinin y\u00fcz y\u0131ld\u0131r in\u015fa etti\u011fi bir zemin ortadan kalkm\u0131\u015f oldu. Bu y\u00fcz y\u0131ll\u0131k s\u00fcre\u00e7 i\u00e7erisinde ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f olan davran\u0131\u015f kal\u0131plar\u0131, modeller ve siyasal kal\u0131plar, hepsi yerle bir oldu.\u00a0Yani\u00a0y\u00fcz y\u0131l \u00f6nceki s\u00fcrece; bir nevi\u00a0 -\u00f6nemli farklar olu\u015fturmakla birlikte- ba\u015fa d\u00f6n\u00fclm\u00fc\u015f olundu. \u015eimdi s\u0131n\u0131f hareketinin olu\u015fum s\u00fcreci yeniden ya\u015fan\u0131yor. \u00d6zellikle 1990\u2019lar sonras\u0131 bu s\u00fcre\u00e7 h\u0131zland\u0131.<\/span><\/p>\n\n
\u00a0<\/span><\/p>\n1980 sonlar\u0131ndan itibaren\u00a0neoliberal politikalara kar\u015f\u0131, baz\u0131 \u00fclkelerde, \u00f6zellikle de Latin Amerika\u2019da yeni i\u015f\u00e7i hareketinin ilk\u00a0bi\u00e7imleni\u015fleri ortaya \u00e7\u0131kmaya ba\u015flad\u0131. Brezilya’da\u00a0\u0130\u015f\u00e7i Partisi’nin olu\u015fum s\u00fcreci\u00a0(PT) bu \u00f6nemli deneyimlerinden birisiydi. G\u00fcney Afrika\u2019da ANC’yi iktidara getiren yeni i\u015f\u00e7i m\u00fccadeleleri, Kore\u2019de ve Filipinler\u2019deki i\u015f\u00e7i hareketleri, daha sonra “toplumsal hareket sendikac\u0131l\u0131\u011f\u0131” diye de adland\u0131r\u0131lacak olan ve yeni \u00f6zellikler ta\u015f\u0131yan i\u015f\u00e7i hareketlerinin ilk \u00f6rnekleri oldular. Dikkat edilirse i\u015f\u00e7i hareketinin bu ilk dalgas\u0131 ba\u015far\u0131y\u0131 yakalar yakalamaz sistem i\u00e7inde yer almaya ba\u015flad\u0131.\u00a0<\/span><\/p>\n\n
\u00a0<\/span><\/p>\nBu hareketlerin motoru,\u00a0otomotiv sekt\u00f6r\u00fc gibi\u00a0klasik geleneksel sekt\u00f6rlerdeki i\u015f\u00e7ilerin ortaya \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 hareketlerdi. Dolay\u0131s\u0131 ile “birinci dalga toplumsal hareket sendikac\u0131l\u0131\u011f\u0131” deneyimi sosyal demokrat, sistemle i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7en iktidarlar veya muhalefet hareketleri olarak sonu\u00e7land\u0131. Bunlar\u0131n en tipik \u00f6rnekleri Brezilya\u2019da Lula\u00a0ve G\u00fcney Afrika\u2019da ANC iktidarlar\u0131d\u0131r. Her ikisi de neo-liberal politikalar\u0131 bir \u015fekilde i\u00e7selle\u015ftiren sol liberal y\u00f6netimler oldular. <\/span><\/p>\n\n
\u00a0<\/span><\/p>\nFakat arkas\u0131ndan ikinci dalga geldi. Bunun \u00f6rnekleri \u00f6ncelikle Venez\u00fcella ve ard\u0131ndan Bolivya ve Ekvator oldu. Bu \u00fc\u00e7 \u00fclkede de toplumsal muhalefetin ekseni bu sefer d\u00fcz bir bi\u00e7imde \u00fcretim ekseni \u00fcst\u00fcnden geli\u015fmedi. Yeniden \u00fcretim alanlar\u0131ndaki m\u00fccadeleler \u00f6ne \u00e7\u0131kt\u0131. Bu alanlardan y\u00fckselen hak m\u00fccadelelerinin, mesela ekvatordaki su hakk\u0131 m\u00fccadelelerinin iktidar yolunu a\u00e7mas\u0131 gibi… Bolivya’da madencilerin ve k\u00f6yl\u00fclerin Morales \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde defalarca Ba\u015fkanl\u0131k Saray\u0131n\u0131 ku\u015fatmalar\u0131n\u0131n ard\u0131ndan iktidar\u0131 ele ge\u00e7irmeleri gibi… Venez\u00fcella\u2019da 1989’da 5000 ki\u015finin \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fc Caracazo isyan\u0131ndaki i\u015fsizlerin patlamas\u0131n\u0131n\u00a0yaratt\u0131\u011f\u0131 toplumsal kaynaman\u0131n \u00fczerine darbeyle gelen\u00a0Chavez iktidar\u0131 gibi… Dikkat edilirse bunlar emek hareketinin geleneksel bi\u00e7imlerinin tamamen d\u0131\u015f\u0131na ta\u015fan\u00a0m\u00fccadeleler oldu.\u00a0Bu \u00f6rnekleri toplumsal hareket sendikac\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n ikinci dalgas\u0131 i\u00e7inde s\u0131n\u0131fland\u0131rabiliriz.\u00a0 <\/span><\/p>\n\n
\u00a0<\/span><\/p>\nYa\u015fanan uluslararas\u0131 kriz s\u00fcreciyle beraber bu yeni hareketler de bir dura\u011fanla\u015fmaya ve yeni aray\u0131\u015flara girdiler. Bunlar \u00fczerindeki egemen, uluslararas\u0131 bas\u0131n\u00e7, ABD bas\u0131nc\u0131 h\u0131zla yo\u011funla\u015ft\u0131. B\u00fct\u00fcn bu hareketler, d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda, hen\u00fcz krize kar\u015f\u0131 tepkiler geli\u015ftirebilmi\u015f de\u011filler. O a\u00e7\u0131dan \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki d\u00f6nem ayn\u0131 zamanda yava\u015f yava\u015f bu uluslararas\u0131 tepkilerin de ortaya \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131 bir d\u00fczlem olacak. Yunanistan bunun ilk sinyallerini veriyor. Fakat Yunanistan\u2019daki\u00a0m\u00fccadele metropol bir \u00fclke zemininde olu\u015ftu\u011fu i\u00e7in olduk\u00e7a geleneksel \u00f6zellikler de ta\u015f\u0131yor. Fakat bu tepkiler belli ki devam edecek. Bunlar\u0131n nas\u0131l, ne zaman, nerede ve ne bi\u00e7imlerde ortaya \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rece\u011fiz.<\/span><\/p>\n\n
\u00a0<\/span><\/p>\nPeki ya T\u00fcrkiye a\u00e7\u0131s\u0131ndan s\u00fcre\u00e7 nas\u0131l geli\u015fti?<\/span><\/em><\/strong><\/p>\n\n
\u00a0<\/span><\/p>\nT\u00fcrkiye\u2019de 89 bahar eylemleri yeni i\u015f\u00e7i hareketi a\u00e7\u0131s\u0131ndan, kamu \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131 hareketinin olu\u015fumu gibi, baz\u0131 ilk k\u0131v\u0131lc\u0131mlar\u0131 i\u00e7ermekle birlikte gelenekselli\u011fi a\u015fan bir geli\u015fime yol a\u00e7amad\u0131. 1990\u2019larda solda yasal partiler s\u00fcreci de (bir k\u0131s\u0131m solun yan\u0131 s\u0131ra) \u00f6zellikle kamu \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131 hareketinin \u00f6nc\u00fclerinin\u00a0daha ilk t\u0131kand\u0131klar\u0131 noktada \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc geleneksel siyasette aramalar\u0131 \u00fczerinde bi\u00e7imlendi. Oysa i\u015f\u00e7i hareketinin ve solun yeniden kurulu\u015funun, yeniden olu\u015fumunun bu kadar basit bir \u015fekilde\u00a0ger\u00e7ekle\u015femeyece\u011fi ortadayd\u0131 ve bu olgu kan\u0131tlanm\u0131\u015f oldu. <\/span><\/p>\n\n
\u00a0<\/span><\/p>\nDaha sonra 2000\u2019li y\u0131llarda \u00e7e\u015fitli sendikal hareketler -\u00f6zellikle T\u00dcRK-\u0130\u015e i\u00e7erisindeki sendikalar- ulusalc\u0131l\u0131ktan medet ummaya\u00a0ba\u015flad\u0131lar. B\u00f6ylece yine kolayc\u0131 bir bi\u00e7imde sorunlar siyasete devredilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131. Bu da kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z kald\u0131 tabii. Burada art\u0131k geleneksel siyasal d\u00fczlemde yapaca\u011f\u0131 \u00e7ok \u015fey kalmayan sendikal hareketlin asl\u0131nda son \u00e7\u0131\u011fl\u0131\u011f\u0131 oldu TEKEL. Bir t\u00fcr \u00e7aresizlik i\u00e7erisinde, g\u00fcvencesizle\u015ftirme tehdidi ile y\u00fcz y\u00fcze gelen i\u015f\u00e7ilerin alttan gelen bas\u0131nc\u0131n\u0131n ve ba\u015fka yapacak bir \u015feyi kalmayan sendika y\u00f6netiminin de\u00a0bu bas\u0131nca\u00a0uyum sa\u011flamas\u0131 ile beraber beklenmedik, b\u00fcy\u00fck bir i\u015f\u00e7i patlamas\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131 ortaya.\u00a0 Ancak bu\u00a0geli\u015fmeler \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda\u00a0TEKEL direni\u015finin\u00a0T\u00dcRK-\u0130\u015e i\u00e7indeki en \u00e7ekirdek, en geleneksel sendikalardan biri olan TEK GIDA-\u0130\u015e\u2019te patlamas\u0131,\u00a0fakat gelenekselli\u011fin yan\u0131 s\u0131ra bir o kadar da yenilik\u00e7i motifler i\u00e7ermesi anla\u015f\u0131labilir.<\/span><\/p>\n\n
\u00a0<\/span><\/p>\nBu yenilik\u00e7i motifleri s\u0131ralayacak olursak, bunlar\u0131n ba\u015f\u0131nda y\u00fcr\u00fct\u00fclen m\u00fccadelenin \u00fccret de\u011fil hak m\u00fccadelesi oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcyoruz. Bu kritik bir \u00f6zelliktir. \u00c7\u00fcnk\u00fc ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z neoliberal d\u00f6nemde, \u00f6zellikle de krizle birlikte\u00a0\u00fccretleri y\u00fckseltmek ve bu sayede (1960-70’lerde oldu\u011fu gibi) ya\u015fam standartlar\u0131n\u0131 iyile\u015ftirebilmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Bug\u00fcn\u00fcn ko\u015fullar\u0131nda ancak par\u00e7a par\u00e7a \u00e7e\u015fitli haklar elde edebilmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr ya da haklar\u0131 koruma gayreti m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Nitekim TEKEL de durumu iyile\u015ftirmek \u00fczerinden de\u011fil, durumu korumak \u00fczerinden \u015fekillenen bir t\u00fcr \u00f6z savunma eylemi olarak b\u00fcy\u00fcd\u00fc. <\/span><\/p>\n\n
\u00a0<\/span><\/p>\n\u0130kincisi yeni bir kutup yaratabilme \u00f6zelli\u011fidir. TEKEL direni\u015fi, i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 diye bir mefhumun ak\u0131llardan \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 bir d\u00fczlemde, yeniden i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131 toplumun bilincine soktu. Pek \u00e7ok g\u00fcndemi a\u015farak kendisini ortaya koydu. T\u00fcrkiye\u2019de ulusalc\u0131l\u0131k-liberalizm, T\u00fcrk-K\u00fcrt, laik-\u015feriat\u00e7\u0131 vb. yapay ya da egemen eksenli kutupla\u015fmalar\u0131 a\u015farak “emek\u00e7iler-egemenler” diye toplumun temel ihtiya\u00e7lar\u0131na cevap arayan ger\u00e7ek ve farkl\u0131 bir\u00a0kutupla\u015fma yaratabilmeyi ba\u015fard\u0131. <\/span><\/p>\n\n
\u00a0<\/span><\/p>\nBir \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc\u00a0yenilenmeci \u00f6zellik ise direni\u015fin\u00a0etnik gerilimleri a\u015fabilme \u00f6zelli\u011fi oldu. Bu a\u00e7\u0131dan T\u00fcrk-K\u00fcrt geriliminde i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 hareketinin egemenlerinkinden \u00e7ok daha demokratik bir “a\u00e7\u0131l\u0131m”, asl\u0131nda ger\u00e7ek bir \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00a0sunabilece\u011finin b\u00fct\u00fcn ipu\u00e7lar\u0131n\u0131n g\u00f6sterdi. Dini gerilimler konusunda da \u00e7ok daha toleransl\u0131 ve \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00fcretici oldu\u011funun ipu\u00e7lar\u0131n\u0131\u00a0sergiledi. Bir di\u011feri\u00a0yenilenmeci \u00f6zellik\u00a0kad\u0131nlar\u0131n direni\u015fe aktif kat\u0131l\u0131m\u0131nda belirdi. Kad\u0131nlar\u0131n aktif kat\u0131l\u0131m\u0131 yeni i\u015f\u00e7i hareketinin en tipik \u00f6zelliklerinden birisi oluyor. <\/span><\/p>\n\n
\u00a0<\/span><\/p>\nAna ba\u015fl\u0131klar\u0131yla direni\u015fin i\u00e7inde bar\u0131nd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 di\u011fer yenilenmeci \u00f6geler ise\u00a0TEKEL i\u015f\u00e7ilerinin sendika ile ili\u015fkilerindeki neredeyse bir t\u00fcr\u00a0fiili \u00fcyelik ili\u015fkisi tutturmalar\u0131; me\u015fru, fiili, militan m\u00fccadele y\u00f6ntemleri geli\u015ftirmeleri; sendikal b\u00fcrokrasiyi zorlayan ve i\u015f\u00e7i demokrasisinin\u00a0geli\u015fimine d\u00f6n\u00fck ad\u0131mlar atmalar\u0131;\u00a0solla i\u015f\u00e7i hareketinin\u00a0yeniden ili\u015fkilenmesi; i\u015f\u00e7i bilincinde ortaya \u00e7\u0131kan etkili d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmler olarak s\u0131ralanabilir.\u00a0<\/span><\/p>\n\n
\u00a0<\/span><\/strong><\/p>\nTEKEL direni\u015fi s\u0131ras\u0131nda sendikal b\u00fcrokrasi kendisini s\u0131n\u0131f m\u00fccadelesinin tamamen zarar\u0131na olacak bir \u015fekilde g\u00f6stermi\u015f oldu. Bu durumu yeni i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 hareketi ba\u011flam\u0131nda da d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczde bu hareketlerin \u00fczerine d\u00fc\u015fmesi gereken bir g\u00f6rev de sendikal b\u00fcrokrasiyi a\u015fabilme iradesini g\u00f6stermesi olmal\u0131 san\u0131r\u0131m. Dolay\u0131s\u0131yla sendikalarda yukar\u0131dan bir de\u011fi\u015fim mi beklemek gerekiyor; yoksa tam tersi a\u015fa\u011f\u0131dan s\u0131n\u0131f hareketinin militanla\u015fmas\u0131 ile birlikte yap\u0131sal bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcme zorlanacaklar m\u0131? <\/span><\/em><\/strong><\/p>\n\n
\u00a0<\/span><\/em><\/strong><\/p>\nTEKEL direni\u015finin sendikal b\u00fcrokrasi ile olan gerilimi ortada. Yaln\u0131z bu gerilim iki\u00a0ana kanal \u00fczerinden\u00a0geli\u015fti. Birisi, TEKEL direni\u015fini y\u00fcr\u00fcten TEK GIDA-\u0130\u015e\u2019in ba\u015fkan\u0131 Mustafa T\u00fcrkel ayn\u0131 zamanda da T\u00dcRK-\u0130\u015e\u2019in genel sekreteri olmas\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde T\u00dcRK-\u0130\u015e b\u00fcrokrasisiyle olan gerilimler, ki direni\u015fe damga vuran boyutlardan birisi oldu.\u00a0Malum T\u00dcRK-\u0130\u015e\u2019in ba\u015f\u0131nda AKP yanl\u0131s\u0131 bir ba\u015fkan ve y\u00f6netim oldu\u011fu i\u00e7in TEKEL i\u015f\u00e7ileri ve Mustafa T\u00fcrkel ayn\u0131 zamanda T\u00dcRK-\u0130\u015e\u2019in ba\u015fkan\u0131na ve onun etraf\u0131ndaki y\u00f6netime kar\u015f\u0131 da bir m\u00fccadele y\u00fcr\u00fctt\u00fcler. Bu a\u00e7\u0131dan da en ba\u015ftan itibaren s\u00fcrekli olarak TEKEL direni\u015fi T\u00dcRK-\u0130\u015e y\u00f6netimine kar\u015f\u0131, onun pasif, sorunun \u00fcst\u00fcnden atlayan, ondan ka\u00e7maya \u00e7al\u0131\u015fan y\u00f6nelimine kar\u015f\u0131 da s\u00fcrekli bir m\u00fccadele olarak geli\u015fti. S\u00fcrekli T\u00dcRK-\u0130\u015e y\u00f6netimini zorlad\u0131lar. Bu tutum geleneksel b\u00fcrokrasinin a\u015f\u0131lmas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan anlaml\u0131yd\u0131. Bunu pas ge\u00e7erek \u00e7abalamalar\u0131 do\u011fru olmazd\u0131. <\/span><\/p>\n\n
\u00a0<\/span><\/p>\nFakat bir yerden sonra bu tutum \u00f6yle bir noktaya geldi ki, s\u00fcrekli T\u00dcRK-\u0130\u015e ile u\u011fra\u015fmak, onu zorlamak, te\u015fhir etmek bir doygunlu\u011fa eri\u015fti. T\u00dcRK-\u0130\u015e\u2019in ikiy\u00fczl\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc,\u00a0uzla\u015fmac\u0131l\u0131\u011f\u0131 bu s\u00fcre\u00e7te \u00e7arp\u0131c\u0131 bir bi\u00e7imde\u00a0te\u015fhir edilmi\u015fti. Bir noktadan sonra s\u00fcreci s\u0131\u00e7ratacak, i\u015f\u00e7ilerin do\u011frudan dinamizmine dayanan yeni hedefler, hamleler geli\u015ftirilmesi gerekiyordu. Asl\u0131nda o noktadan bak\u0131lacak olursa TEKEL direni\u015finin daha geni\u015f bir tabandan gelen dinamizmi harekete ge\u00e7irmeye d\u00f6n\u00fck gayretleri olsayd\u0131 \u2013bu tabi sadece TEK GIDA-\u0130\u015e\u2019in de\u011fil, t\u00fcm emek hareketinin, solun ve di\u011fer sendikalar\u0131n da sorunudur- s\u00fcrecin geli\u015fimi\u00a0daha ba\u015fka, daha dinamik\u00a0bir hal alabilirdi.\u00a0Mesela ayn\u0131 d\u00f6nemde, 2010 y\u0131lba\u015f\u0131 itibariyle Tabip odalar\u0131n\u0131n tam g\u00fcn yasas\u0131na kar\u015f\u0131 bir hareketlili\u011fi g\u00f6z\u00fck\u00fcyordu, eczac\u0131lar\u0131n s\u00f6zle\u015fme sorunlar\u0131 vard\u0131,\u00a0 itfaiyecilerin grevleri vard\u0131, ula\u015f\u0131m zamlar\u0131na kar\u015f\u0131 tepkiler \u00f6ne \u00e7\u0131k\u0131yordu, hidro-elektrik santrallerine kar\u015f\u0131 tepkiler\u00a0b\u00fcy\u00fcyordu ve k\u00fc\u00e7\u00fck k\u00fc\u00e7\u00fck i\u015f\u00e7i direni\u015fleri mevcuttu. Asl\u0131nda konfederasyonlar\u0131 bir araya getirme noktas\u0131ndaki bas\u0131n\u00e7 i\u015flevsizle\u015firken yan tarafta bunlar gibi zaten hareket halinde olan dinamikleri bir araya getirmeye y\u00f6nelik bir paralel \u00f6rg\u00fctlenme, konfederasyonlar \u00fczerinde de bir bas\u0131n\u00e7 yaratabilir ve tek bir alana s\u0131k\u0131\u015fmamay\u0131, bunun d\u0131\u015f\u0131nda da hareket alanlar\u0131, manevra alanlar\u0131 yaratabilmeyi sa\u011flayabilirdi. Ama hi\u00e7 kimse bu do\u011frultuda bir fikir geli\u015ftirmedi. Bu da asl\u0131na bak\u0131l\u0131rsa tam da s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fim gibi TEKEL direni\u015finin hem geleneksele kar\u015f\u0131 olan taraf\u0131n\u0131 ama hem de gelenekselin i\u00e7inde kalan taraf\u0131n\u0131 da g\u00f6steren bir g\u00f6sterge oldu. <\/span><\/p>\n\n
\u00a0<\/span><\/p>\nBir\u00e7ok y\u00f6nden zaten TEKEL direni\u015fi gelenekselin i\u00e7inde kalan bir\u00e7ok unsur bar\u0131nd\u0131r\u0131yor fakat ayn\u0131 zamanda da gelenekseli a\u015fan yenilenmeci \u00f6\u011feler de ta\u015f\u0131yor. TEKEL direni\u015fi ne gelenekselin basit devam\u0131d\u0131r ne de yeninin kendisidir. Bunlar\u0131n bir t\u00fcr melez k\u0131rmas\u0131d\u0131r. Bu a\u00e7\u0131dan geleneksel olan\u0131n biti\u015fi ve onun son \u00f6\u011fesi, \u00f6rne\u011fidir. Ayn\u0131 zamanda da i\u00e7indeki yenilenmeci \u00f6\u011felerle de i\u015f\u00e7i hareketinin gelece\u011fe d\u00f6n\u00fck taraflar\u0131n\u0131 da i\u00e7inde bar\u0131nd\u0131rmaktad\u0131r.<\/span><\/p>\n\n
\u00a0<\/span><\/p>\nPeki, sendikalar, tam da buradan bu yenilenmeci dinamiklerin fark\u0131na var\u0131p kendi i\u00e7lerinden, yukar\u0131dan bir yap\u0131sal d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcme gidebilir mi; yoksa s\u00f6z konusu b\u00fcrokrasiyi de par\u00e7alayacak yap\u0131sal d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm daha \u00e7ok tabandan y\u00fckselecek bas\u0131n\u00e7 sayesinde \u2013ayn\u0131 zamanda da siyasal \u00f6znenin kurulu\u015funa ba\u011fl\u0131 olarak- bir t\u00fcr taban dinamizmi ile olabilecek bir durum mudur?<\/span><\/em><\/strong><\/p>\n\n
\u00a0<\/span><\/em><\/strong><\/p>\nSendikal b\u00fcrokrasi i\u00e7inden gelen,\u00a0yukardan bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00a0asla beklenemez. Tam tersine a\u015fa\u011f\u0131dan devrimcilerin ve d\u00fczen d\u0131\u015f\u0131 perspektif ile bakan i\u015f\u00e7i \u00f6nderlerinin, do\u011fal \u00f6nderlerin ve bu t\u00fcr\u00a0unsurlar\u0131n yarataca\u011f\u0131 bir dinamizmle, hareketlenme ile ortaya \u00e7\u0131kacak bir\u00a0tabloyla b\u00f6yle bir yenilenme ger\u00e7ekle\u015febilir. Bu yenilenmenin devrimci \u00f6rg\u00fctlenme ile yeni i\u015f\u00e7i hareketi aras\u0131ndaki ili\u015fki de bir par\u00e7a tavuk yumurta ili\u015fkisi gibidir asl\u0131nda. Olduk\u00e7a i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7mi\u015f bir ili\u015fki. \u00d6zellikle bu s\u00fcre\u00e7te bu b\u00f6yle!<\/span><\/p>\n
![\"](\"https:\/\/www.baraka.cc\/images\/stories\/yalcin_burkev_rop1.jpg\")
<\/a><\/span><\/p>\n