{"id":5116,"date":"2017-06-28T08:51:53","date_gmt":"2017-06-28T06:51:53","guid":{"rendered":"https:\/\/baraka.cc\/?p=5116"},"modified":"2017-06-28T08:51:53","modified_gmt":"2017-06-28T06:51:53","slug":"zaman-ve-otesi-pinar-piro","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/baraka.cc\/?p=5116","title":{"rendered":"Zaman ve \u00d6tesi – P\u0131nar Piro"},"content":{"rendered":"

Argasdimizin “de\u011fi\u015fim” dosya konulu yeni say\u0131s\u0131 yoldayken, “zaman” dosya konulu 46. say\u0131dan bir makale…<\/em><\/p>\n

ZAMAN VE \u00d6TES\u0130<\/b><\/p>\n

Zaman… Her bir birey i\u00e7in farkl\u0131 bir anlam ifade eden bir kavram. Onlarca farkl\u0131 c\u00fcmlede kullan\u0131p, bir\u00e7ok farkl\u0131 anlam\u0131 ifade etmek i\u00e7in se\u00e7ti\u011fimiz bir kelime\u2026 Ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z takvim ve saat dilimi tamamen ayn\u0131yken, kimimiz i\u00e7in hi\u00e7bir \u015feyi yeti\u015ftiremeyecek kadar h\u0131zla ge\u00e7ip giderken, kimimiz i\u00e7in bir t\u00fcrl\u00fc ak\u0131p gitmek bilmeyen, zaman\u2026 Sevgilimizle bir saat vakit ge\u00e7irdi\u011fimizde bir dakika gibi gelir de, k\u0131zg\u0131n g\u00fcne\u015fin alt\u0131nda bir dakika otob\u00fcs beklemek saatler s\u00fcrm\u00fc\u015fcesine bezdirir bizi.<\/p>\n

Peki nedir zaman? Bir eylemin i\u00e7inde ge\u00e7ti\u011fi, ge\u00e7mekte oldu\u011fu ya da ge\u00e7ece\u011fi s\u00fcre, \u00f6l\u00e7\u00fclm\u00fc\u015f veya \u00f6l\u00e7\u00fclebilen bir d\u00f6nem.<\/p>\n

\"zaman<\/a><\/p>\n

\u0130nsanlar, tarih boyunca \u00e7e\u015fitli metotlarla zaman\u0131 \u00f6l\u00e7meye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130lk insanlar i\u00e7in zaman\u0131n pek bir \u00f6nemi yoktu. G\u00fcne\u015f do\u011funca g\u00fcnd\u00fcz, bat\u0131nca ak\u015fam olurdu. Ancak tar\u0131m ve\u00a0 hayvanc\u0131l\u0131k s\u00f6zkonusu olmaya ba\u015flay\u0131nca daha net bilgilere ihtiya\u00e7 duydular. Bu a\u015famada da insanlar i\u00e7in sadece ya\u011fmurun, kar\u0131n, so\u011fu\u011fun, s\u0131ca\u011f\u0131n zaman\u0131n\u0131 bilmek yetiyor; bar\u0131nma, g\u00f6\u00e7 veya hasat zaman\u0131n\u0131 se\u00e7ebiliyorlard\u0131.<\/p>\n

\u0130lk geli\u015ftirilen zaman\u0131 \u00f6l\u00e7me ayg\u0131t\u0131 g\u00fcne\u015f saatiydi. G\u00fcne\u015f \u0131\u015f\u0131nlar\u0131 ile yerde olu\u015fan g\u00f6lge, insanlar i\u00e7in zaman\u0131 b\u00f6l\u00fcmlere ay\u0131r\u0131yordu. Ancak g\u00fcne\u015f saatlerinin, zaman\u0131 \u00f6l\u00e7mede d\u00fcnyan\u0131n her yerinde ayn\u0131 duyarl\u0131l\u0131\u011f\u0131 g\u00f6stermedi\u011fi ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. G\u00fcne\u015fli g\u00fcnlerin uzunlu\u011fu d\u00fcnyan\u0131n her yerinde farkl\u0131yd\u0131. Ayr\u0131ca g\u00fcne\u015f saati yaln\u0131zca g\u00fcne\u015fin oldu\u011fu zamanlarda i\u015fe yar\u0131yordu. S\u00f6zgelimi hava bulutluysa g\u00f6lge olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in saatin ka\u00e7 oldu\u011funu bilmek m\u00fcmk\u00fcn olmuyordu. Ayr\u0131ca insanlar, g\u00fcne\u015f batt\u0131\u011f\u0131 zaman da saatleri bilmek istiyordu. Bunun i\u00e7in de su ve kum saatleri kullan\u0131lmaya ba\u015fland\u0131. Ancak zaman ilerledik\u00e7e, insanlar t\u00fcm bu ayg\u0131tlar\u0131n yeterli olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 farkettiler. \u00c7\u00fcnk\u00fc g\u00fcnd\u00fcz ve gece saatleri her zaman ayn\u0131 olmuyordu ve s\u00fcreklilik g\u00f6steren, kesin, e\u015fit ve kullan\u0131labilir zaman dilimlerine ihtiya\u00e7 duyuluyordu. Bunun i\u00e7in de daha nitelikli zaman makinelerine ihtiya\u00e7 vard\u0131. Ancak insanl\u0131k 14. y\u00fczy\u0131la kadar g\u00fcne\u015f, kum ve su saatlerini kullanmaya devam etti. Din insanlar\u0131 ise dua vakitlerini ka\u00e7\u0131rmak istemediklerinden, bunun i\u00e7in geli\u015ftirilen ilk saatler, g\u00fcn\u00fcn belirli aral\u0131klar\u0131nda \u00e7an \u00e7alarak insanlara haber veriyorlard\u0131. \u0130\u015fitsel saat bildiriminden sonra geli\u015ftirilen ilk g\u00f6rsel mekanik\u00a0 saatler, 1344\u2019te \u0130talya\u2019da geli\u015ftirilen dev kule saatleriydi. Ard\u0131ndan bu saatlerin k\u00fc\u00e7\u00fclt\u00fclm\u00fc\u015f boyutlarda olanlar\u0131 evlerde kullan\u0131lmaya ba\u015fland\u0131.<\/p>\n

Zaman\u0131n takip edilmesi ihtiyac\u0131 saatin bulunmas\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra takvimin de geli\u015fmesini sa\u011flad\u0131. Tar\u0131m ve hayvanc\u0131l\u0131kla beraber insanlar hasat, ya\u011fmur, g\u00fcne\u015f do\u011fumu ve bat\u0131m\u0131 gibi \u00f6nemli olaylar\u0131n ne zaman gelece\u011fini \u00f6nceden bilme ihtiyac\u0131 hissettiler. Bunun i\u00e7in de Ay ve G\u00fcne\u015f\u2019in hareketlerini, yani s\u00fcrekli tekrar eden olaylar\u0131 g\u00f6zlemlediler.\u00a0Ay\u2019\u0131n evreleri, g\u00f6ky\u00fcz\u00fcnde G\u00fc\u00adne\u015f\u2019in konumunun de\u011fi\u015fmesi, G\u00fcne\u015f\u2019in do\u011fu\u015fundan hemen \u00f6nce ya da bat\u0131\u015f\u0131ndan sonra belir\u00adli y\u0131ld\u0131zlar\u0131n ufukta g\u00f6z\u00fckmesi ya da kaybolmas\u0131 gibi astronomi olaylar\u0131n\u0131 kullanarak zaman\u0131 aylara, haftalara ve g\u00fcnlere b\u00f6ld\u00fcler. Bu ba\u011flamda takvimi ilk bulan ve kullanan S\u00fcmerlerdir. G\u00fcn\u00fcm\u00fczden yakla\u015f\u0131k 6000 y\u0131l \u00f6nce M\u0131s\u0131rl\u0131lar g\u00fcne\u015f y\u0131l\u0131 esas\u0131na dayal\u0131 takvimi buldular. M\u0131s\u0131rl\u0131lar, bir ay\u0131 30 g\u00fcn kabul edip y\u0131l\u0131, Nil \u0131rma\u011f\u0131n\u0131n ak\u0131\u015f\u0131na g\u00f6re d\u00f6rder ayl\u0131k \u00fc\u00e7 mevsime b\u00f6ld\u00fcler. Ancak belirtmek gerekir ki o zamanlarda bak\u0131lan co\u011frafi ve iklimsel de\u011fi\u015fimler ile g\u00fcn\u00fcm\u00fczde ya\u015fanan iklimsel \u00f6zellikler farkl\u0131l\u0131k g\u00f6stermektedir. Ekosistem her ge\u00e7en g\u00fcn bozulmalara u\u011framakta ve \u00f6zellikle mevsimsel s\u0131cakl\u0131k durumlar\u0131nda aylara g\u00f6re kaymalar ya\u015fanmaktad\u0131r.<\/p>\n

Eski insanlar\u0131n ya\u015fam\u0131 incelendi\u011fi zaman saatin ve takvimin olu\u015fumu, zaman\u0131n b\u00f6l\u00fcmlere ayr\u0131larak takip edilmesi, ya\u015fam\u0131n s\u00fcreklili\u011fi i\u00e7erisinde gerekli bir ilerlemeydi. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde de \u00f6zellikle insanlar aras\u0131 ileti\u015fim a\u00e7\u0131s\u0131ndan ayn\u0131 zaman birimlerinde ya\u015famak bir avantajd\u0131r. Ancak y\u0131llar ge\u00e7tik\u00e7e tektiple\u015ftirilmi\u015f \u201czaman\u201d\u0131n, insan ya\u015fam\u0131na olumsuz etkileri de meydana gelmi\u015ftir. \u00c7\u00fcnk\u00fc g\u00fcnl\u00fck ya\u015fant\u0131lar\u0131m\u0131z 24 saat i\u00e7erisine s\u0131k\u0131\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Saatler, \u00e7al\u0131\u015fma saati, ders saati, yemek saati, uyku saati ve i\u00e7lerinde en gerekli olan ama en az de\u011feri g\u00f6ren bo\u015f zaman saati gibi s\u0131fatlarla tan\u0131mlanmaya ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r. Ve bizler de sanki bunlar d\u0131\u015f\u0131nda ya\u015fayamazm\u0131\u015f\u0131z gibi kal\u0131plara s\u0131\u011fd\u0131r\u0131ld\u0131k. Y\u0131llar mevsimlere b\u00f6l\u00fcnd\u00fc ve i\u015flerimizi de mevsimlere b\u00f6ld\u00fck. Ba\u015fka \u00fclkeler i\u00e7in ge\u00e7erli olan i\u015fe ba\u015flama ve bitirme saati, bir ba\u015fka \u00fclke insan\u0131n\u0131n karanl\u0131k bir vakitte i\u015fe gitmesine neden olabiliyor. Tarlalarda ekin zaman\u0131, zeytin veya harup toplama zaman\u0131, hayvanc\u0131l\u0131kta s\u00fct verimlili\u011fi d\u00f6nemi gibi d\u00f6nemler, y\u0131llar \u00f6nce belirlenmi\u015f ve kal\u0131pla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f i\u015f veya okul saatleri nedeni ile yap\u0131lamayacak hale gelebiliyor. T\u00fcm bu k\u00fcreselle\u015fmi\u015f takvimlenme s\u00fcre\u00e7lerinin nedeni de kapitalist sistemin k\u00f6keninde yer alan denetleme mekanizmalar\u0131na dayanmaktad\u0131r. \u00d6rne\u011fin bankalar, borsalar t\u00fcm d\u00fcnyada ayn\u0131 sistemde \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken, insanlar\u0131 farkl\u0131la\u015ft\u0131rmak, kontrol\u00fc kaybetmesine neden olaca\u011f\u0131ndan d\u00fczenin i\u015fine gelmemekte.<\/p>\n

Bir \u00fclkede takvimleme yap\u0131l\u0131rken, co\u011frafi konum, iklim ko\u015fullar\u0131, \u00fclkenin ge\u00e7im kaynaklar\u0131 da g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurulmal\u0131d\u0131r. Elbette ki her \u00fclkenin farkl\u0131 bir zaman dilimi ya\u015famas\u0131, baz\u0131 karma\u015falara neden olabilir. Ancak insanl\u0131\u011f\u0131n ya\u015fam ko\u015fullar\u0131n\u0131n daha ileriye ta\u015f\u0131naca\u011f\u0131 ad\u0131mlar atmak ve bunu yaparken de t\u00fcm toplumlar\u0131 tektiple\u015ftirmemeye \u00e7al\u0131\u015fmak, var olan sistemi de\u011fil, insan ya\u015fam\u0131n\u0131 dikkate almak en do\u011frusu olacakt\u0131r.<\/p>\n

P\u0131nar Piro<\/p>\n

pinarpiro@gmail.com<\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Argasdimizin “de\u011fi\u015fim” dosya konulu yeni say\u0131s\u0131 yoldayken, “zaman” dosya konulu 46. say\u0131dan bir makale… ZAMAN VE \u00d6TES\u0130 Zaman… Her bir birey i\u00e7in farkl\u0131 bir anlam<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":5117,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jetpack_post_was_ever_published":false,"_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_newsletter_tier_id":0,"jetpack_publicize_message":"","jetpack_is_tweetstorm":false,"jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":true,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","enabled":false}}},"categories":[40,67,38,42,1,39],"tags":[],"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/baraka.cc\/wp-content\/uploads\/2017\/06\/zaman-ve-\u00f6tesi.jpg","jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/p4eHWX-1kw","jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/baraka.cc\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5116"}],"collection":[{"href":"https:\/\/baraka.cc\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/baraka.cc\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/baraka.cc\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/baraka.cc\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5116"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/baraka.cc\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5116\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5118,"href":"https:\/\/baraka.cc\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5116\/revisions\/5118"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/baraka.cc\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/5117"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/baraka.cc\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5116"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/baraka.cc\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5116"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/baraka.cc\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5116"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}