![\"3aa739c9](\"https:\/\/baraka.cc\/wp-content\/uploads\/2017\/11\/3aa739c9-2.jpg\")
<\/a><\/p>\nDo\u011fa ve insan ili\u015fkisinden \u00f6nce \u201cili\u015fki\u201d kelimesinin ne anlama geldi\u011fine bakmak gerekir diye d\u00fc\u015f\u00fcnmekteyim. \u0130li\u015fki, iki ya da daha \u00e7ok \u015fey aras\u0131ndaki kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ba\u011fd\u0131r. Yani bu tan\u0131mdan da anlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z gibi bir ili\u015fkinin olabilmesi i\u00e7in en az iki \u015fey aras\u0131nda kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 bir etkile\u015fimin olabilmesi gerekmektedir. Bu etkile\u015fim bir d\u00f6ng\u00fc \u015feklinde s\u00fcr\u00fcp gider.<\/p>\n
Do\u011fa kendini s\u00fcrekli yenileyen, canl\u0131 ve cans\u0131z varl\u0131klardan olu\u015fan bir yap\u0131d\u0131r. Do\u011fan\u0131n i\u00e7erisinde da\u011flar, ovalar, nehirler bulundu\u011fu gibi o alan\u0131n i\u00e7erisinde ya\u015fam s\u00fcren hayvanlar ve bitkiler de do\u011fan\u0131n bir par\u00e7as\u0131d\u0131r. \u0130nsan da do\u011fan\u0131n bir par\u00e7as\u0131d\u0131r. \u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n var oldu\u011fu ilk \u00e7a\u011flara bakacak olursak o g\u00fcnlerde insanlar do\u011fada bulunan malzemeleri kullanarak temel ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lam\u0131\u015flar. Bu anlamda do\u011fa ile insan aras\u0131nda, insanl\u0131k tarihinin en ba\u015f\u0131ndan bug\u00fcne kadar kopmaz bir ba\u011f bulunmaktad\u0131r. Marx’\u0131n da dedi\u011fi gibi “do\u011fa, insan\u0131n organik olmayan v\u00fccududur.” Do\u011fa, i\u00e7inde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir alan oldu\u011fundan do\u011fadan kopuk ya\u015famak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. \u0130nsanlar, do\u011fadan faydalanarak insanl\u0131\u011f\u0131n geli\u015fimini sa\u011flam\u0131\u015flard\u0131r. Eski zamanlara bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda ma\u011faralar\u0131n ev olarak kullan\u0131lmas\u0131, ta\u015f ve sopalardan avlanmak i\u00e7in silah yap\u0131lmas\u0131, meyvelerin toplanmas\u0131 gibi bir\u00e7ok \u015fey g\u00fcn\u00fcm\u00fczde de do\u011fayla ili\u015fki bi\u00e7imimize g\u00f6re geli\u015fip farkl\u0131la\u015farak devam etmektedir.<\/p>\n
Do\u011fa ve insan aras\u0131ndaki ili\u015fki, Marx\u2019\u0131n da dedi\u011fi gibi emek \u00fczerinden ilerlemektedir. \u00c7\u00fcnk\u00fc insan eme\u011fi ile do\u011fay\u0131 de\u011fi\u015ftirir, do\u011fa da insan\u0131 de\u011fi\u015ftirir. Do\u011fan\u0131n insan\u0131 nas\u0131l de\u011fi\u015ftirdi\u011fini insanlar\u0131n bulundu\u011fu co\u011frafyaya g\u00f6re hem fizyolojik hem de karakteristik \u00f6zelliklerindeki de\u011fi\u015fimlere bakarak anlayabiliriz. Ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z co\u011frafyadaki ko\u015fullara g\u00f6re bedensel olarak, iklim farkl\u0131l\u0131klar\u0131na g\u00f6re de karakteristik olarak farkl\u0131l\u0131klar g\u00f6sterebilmekteyiz. \u0130\u015fte bu, do\u011fan\u0131n bizim \u00fczerimizdeki de\u011fi\u015fim etkisi ile do\u011frudan ilgilidir. Ayn\u0131 \u015fekilde insan da eme\u011fi ile do\u011fay\u0131 de\u011fi\u015ftirebilmektedir.<\/p>\n
Darwin\u2019in 1859 y\u0131l\u0131nda yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 \u201cT\u00fcrlerin K\u00f6keni \u00dczerine\u201d adl\u0131 kitab\u0131nda geli\u015ftirdi\u011fi evrim teorisinin ekoloji a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemi \u201c\u00e7evrenin canl\u0131lar \u00fczerindeki etkisini\u201d ortaya koymas\u0131d\u0131r. Darwin tabiattaki b\u00fct\u00fcn canl\u0131lar\u0131n birbirleriyle ve cans\u0131z do\u011fayla ili\u015fki i\u00e7inde oldu\u011funu ortaya koyarak ve bunlar\u0131n birbiri ile uyum ve denge i\u00e7inde oldu\u011funu belirterek ekolojik perspektife \u00f6nemli katk\u0131lar sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Buradan da anl\u0131yoruz ki insan ile do\u011fa aras\u0131nda kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 bir d\u00f6ng\u00fc vard\u0131r. \u0130nsanlar\u0131n giyecek ve yiyecek olarak t\u00fckettikleri, tekrar topra\u011fa d\u00f6nmektedir.<\/p>\n
\u00d6zellikle kentle\u015fmenin ba\u015flamas\u0131 ve sanayile\u015fmenin de etkisiyle, insan\u0131n do\u011fan\u0131n de\u011fi\u015fimine olumlu bir katk\u0131s\u0131 oldu\u011funu s\u00f6ylemek pek de do\u011fru olmaz kanaatindeyim. \u00c7\u00fcnk\u00fc sanayile\u015fmenin ba\u015flamas\u0131, daha k\u0131sa vadede \u00fcretimi sa\u011flamak i\u00e7in asl\u0131nda uzun vadede do\u011fan\u0131n talan edilmesine yol a\u00e7t\u0131. Ayn\u0131 \u015fekilde \u00fcretimdeki d\u00f6ng\u00fc ve insan ile toprak aras\u0131ndaki madde ileti\u015fimi de bozulmu\u015f oldu. Kapitalist \u00fcretim ile insan s\u00f6m\u00fcr\u00fcs\u00fc yarat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi topra\u011f\u0131n verimlili\u011fi de s\u00f6m\u00fcr\u00fcld\u00fc. Tar\u0131mda yap\u0131lan her \u201cilerleme\u201d ile toprak talan edilmeye devam edildi. B\u00f6ylece bu i\u015ften rant sa\u011flayanlar k\u0131sa s\u00fcrede daha \u00e7ok \u00fcr\u00fcn elde ederek daha kazan\u00e7l\u0131 hale geldi. Ancak topra\u011f\u0131n verimlili\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f oldu.<\/p>\n