{"id":7263,"date":"2019-12-05T20:43:34","date_gmt":"2019-12-05T18:43:34","guid":{"rendered":"https:\/\/baraka.cc\/?p=7263"},"modified":"2019-12-05T20:43:34","modified_gmt":"2019-12-05T18:43:34","slug":"kapitalizm-ve-sosyalizmde-teknoloji-tahsin-oygar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/baraka.cc\/?p=7263","title":{"rendered":"Kapitalizm ve Sosyalizmde Teknoloji – Tahsin Oygar"},"content":{"rendered":"

Argasdi 56. say\u0131m\u0131zdan bir yaz\u0131…<\/em><\/p>\n

\"teknoloji\"<\/a><\/p>\n

Teknolojiye bak\u0131\u015f\u0131n, anlay\u0131\u015f\u0131n nas\u0131l olmas\u0131 gerekti\u011fi ile ilgili \u00e7ok fazla tart\u0131\u015fma yap\u0131l(a)m\u0131yor g\u00fcn\u00fcm\u00fczde. En fazla sonu\u00e7lar\u0131 \u00fczerinden hay\u0131flanmak, modern zamanlar\u0131 lanetleyip, \u201cka\u00e7\u0131n\u0131lmaz!\u201d son ile ilgili yapacak hi\u00e7bir \u015feyin olmad\u0131\u011f\u0131 konusunda hemfikir olmak, o kadar! Karl Marx ne demi\u015fti? \u201cBana teknolojini s\u00f6yle sana kim oldu\u011funu s\u00f6yleyeyim\u201d \u015faka, \u015faka! Yani tam olarak b\u00f6yle dememi\u015fti ama buraya var\u0131yor s\u00f6yledikleri\u2026 Esas olarak s\u00f6yledi\u011fi \u015fuydu: \u201cTeknoloji; insan\u0131n do\u011fay\u0131 ele al\u0131\u015f bi\u00e7imini, ya\u015fam\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmek i\u00e7in ba\u015fvurdu\u011fu \u00fcretim s\u00fcrecini a\u00e7\u0131klayarak, toplumsal ili\u015fkilerinin olu\u015fum bi\u00e7imini ve bu ili\u015fkilerden do\u011fan kavramlar\u0131 ve d\u00fc\u015f\u00fcnce bi\u00e7imlerini ortaya koyar.\u201d<\/i><\/b> \u00a0Yani bir toplumu, i\u00e7inde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 do\u011fa ile olan ili\u015fkilerini, hatta bireylerin ili\u015fkilerini bile belirleyen, anla\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flayand\u0131r teknoloji. En son \u00e7\u0131kan cep telefonunun \u00f6zelliklerini bilmemiz isteniyor yaln\u0131zca. \u00dcretim ve ihtiya\u00e7lar\u0131n belirlenmesine ne kadar dahilsiniz? Kapitalist sistem teknolojiyi mistik, zaten olmas\u0131 beklenen, kendili\u011finden bir \u015fekilde geli\u015fen bir \u015feymi\u015f gibi sunuyor. H\u00e2lbuki egemenler kendi iktidar ve kar ama\u00e7lar\u0131 do\u011frultusunda bilin\u00e7li olarak teknolojik geli\u015fimi planl\u0131yorlar. Hatta o kadar planl\u0131lar ki kendi aralar\u0131ndaki \u00e7\u0131kar \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131 u\u011fruna, sabotaj, itibars\u0131zla\u015ft\u0131rma ve t\u00fcrl\u00fc entrikalarla bu i\u015fi sava\u015fa d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrm\u00fc\u015f durumdalar. \u201cY\u00fcksek\u201d teknoloji dedikleri asl\u0131nda y\u00fcksek de\u011fil de saklanan, gizlenen, nas\u0131l yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 insanl\u0131kla payla\u015f\u0131lmayan anlam\u0131na geliyor. \u201cKnow how\u201d veya patent diye uydurulup, paketlenip tekrar tekrar kendi aralar\u0131nda al\u0131n\u0131p sat\u0131lan bir metaya d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015f durumda bilgi. Ate\u015f yakmay\u0131 bulan ilk insan: \u201cBu ate\u015fi yakmay\u0131 ben buldum bundan sonra her yakan bana patent paras\u0131 verecek\u201d deseydi ne olurdu acaba? \u0130\u015fte bu kadar sa\u00e7ma kapitalizmin yapt\u0131klar\u0131\u2026 Bilim, kolektif bir insan etkinli\u011fidir. Bug\u00fcne kadar y\u00fcz y\u0131llard\u0131r on binlerce bulu\u015f ger\u00e7ekle\u015ftirmi\u015ftir insanl\u0131k, t\u00fcm bu mirastan yararlanmadan bug\u00fcn\u00fcn teknoloji devleri kibrit dahi \u00fcretemezdi. Teknoloji en basit tan\u0131m\u0131 ile bir ihtiyac\u0131n kar\u015f\u0131lanabilme ko\u015fullar\u0131n\u0131n kolayla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131d\u0131r. Peki, e\u011fer bunda hemfikir isek, kimin ihtiyac\u0131? Bu ihtiya\u00e7, kimin taraf\u0131ndan neye g\u00f6re belirleniyor? Ve neye ra\u011fmen kolayla\u015ft\u0131r\u0131l\u0131yor? Bug\u00fcn\u00fcn kapitalist d\u00fcnyas\u0131nda, teknolojiyi \u00fcreten ara\u00e7lar genelde kapitalistlerin elinde, kar ve iktidar ihtiya\u00e7lar\u0131 i\u00e7in do\u011fan\u0131n ve insanl\u0131\u011f\u0131n talan\u0131na ra\u011fmen bir \u015feyleri kolayla\u015ft\u0131r\u0131yorlar! Teknolojinin geli\u015fim bilgisini de tekellerine alan egemenlerin bu bilginin payla\u015f\u0131lmas\u0131na da tahamm\u00fclleri yok. K\u0131sacas\u0131, kapitalizmin toplumsal ihtiya\u00e7lara g\u00f6re bir teknoloji planlamas\u0131 beklenemez.<\/p>\n

Reel sosyalizimdeki (SSCB) teknoloji anlay\u0131\u015f\u0131<\/b><\/p>\n

Bu konu bir makalede t\u00fcm y\u00f6nleriyle de\u011ferlendirilemeyecek kadar geni\u015ftir fakat elimizden geldi\u011fince de\u011finmek gerek. 1917 devriminden sonra \u00fclkede ciddi bir a\u00e7l\u0131k s\u00f6z konusu idi. Sosyalist bir devlet in\u015fa etmek hedefi ile bilim ve teknoloji alan\u0131n\u0131n \u00c7arl\u0131k d\u00f6neminden kalan \u00e7arp\u0131k ve da\u011f\u0131n\u0131k durumu hemen merkezile\u015ftirildi. Gen\u00e7lerin bilim ve teknoloji alan\u0131na ilgilerinin art\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in \u00fcniversitelerin kap\u0131lar\u0131 t\u00fcm\u00fcyle halka a\u00e7\u0131ld\u0131. Laboratuvar ve enstit\u00fcler geli\u015ftirilip halk\u0131n hizmetine verildi. Toplamda yakla\u015f\u0131k 800 bilim kurumu kuruldu, k\u0131sa bir s\u00fcre i\u00e7inde 40 yeni \u00fcniversite a\u00e7\u0131ld\u0131. \u0130lk i\u015flerden biri SSCB Bilimler Akademisi\u2019nin(SBA) kurulmas\u0131 ve Ulusal Ekonomi Komisyonu ile birlikte \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n sa\u011flanmas\u0131 oldu. \u00dclkede elektrik s\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131 ve a\u00e7l\u0131k en \u00f6nemli sorunlar olarak tespit edildi. T\u00fcm \u00fclkeye be\u015f y\u0131l i\u00e7inde elektrik g\u00f6t\u00fcrebilmek i\u00e7in Goelro Plan\u0131 geli\u015ftirildi. Bu plan \u00e7er\u00e7evesinde t\u00fcm akademi ve enstit\u00fcler birlikte \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flad\u0131. Tar\u0131mda verimlili\u011fi art\u0131rmak i\u00e7in Tar\u0131m Bilimleri Akademisi kuruldu. Kapitalizmin aksine k\u00fc\u00e7\u00fck bir az\u0131nl\u0131\u011f\u0131n kar amac\u0131 i\u00e7in de\u011fil, sosyalist bir \u00fclkenin toplumsal ihtiya\u00e7lar\u0131 i\u00e7in planl\u0131 hareket eden bir mekanizma kurulmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00e7ok net bir \u015fekilde anla\u015f\u0131l\u0131yor. Teknoloji ve bilime bu \u015fekilde yakla\u015f\u0131m, sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 \u00e7ok k\u0131sa bir s\u00fcrede verdi. \u00d6rne\u011fin fizikte, kristal deformasyonunun mekani\u011findeki bulu\u015flar\u0131 ile bug\u00fcn \u201celastik\u201d, \u201cplastik\u201d, \u201canelastik\u201dten bahsedebiliyoruz. K\u00f6m\u00fcr\u00fcn yeralt\u0131nda gaza d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesini sa\u011flayarak, maden i\u015f\u00e7ilerinin tehlikeli ve zor ko\u015fullardaki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 ortadan b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde kald\u0131rd\u0131lar.<\/p>\n

T\u00fcm bunlar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra d\u00f6nemin iki kutuplu gerilimli d\u00fcnyas\u0131nda, kapitalizm kar\u015f\u0131s\u0131nda sosyalizmin \u201cg\u00fcc\u00fcn\u00fc\u201d kan\u0131tlamak amac\u0131yla silah, n\u00fckleer ve roket teknolojilerine de b\u00fcy\u00fck \u00f6nem g\u00f6sterildi. 1930\u2019larda uzay program\u0131 devreye al\u0131narak geriye kalan kapitalist d\u00fcnya ile bu alanlarda rekabete girildi. \u0130lk kez uzaya insan g\u00f6nderme, aya insans\u0131z ilk ini\u015f gibi \u201cba\u015far\u0131lar\u201d elde edildi. Gizli n\u00fckleer silah ara\u015ft\u0131rmalar\u0131, gizli uzay programlar\u0131na gere\u011finden fazla \u00f6nem verildi. Her d\u00f6nem kendi ko\u015fullar\u0131 ile de\u011ferlendirilmeli fakat bug\u00fcnden bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda ABD ile girilen bu rekabet b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde sosyalist teknoloji ve bilim anlay\u0131\u015f\u0131 ile \u00e7eli\u015fmektedir. Sosyalist bir toplum dayan\u0131\u015fmac\u0131d\u0131r, sosyalizmde teknoloji ise rekabet u\u011fruna de\u011fil insanl\u0131\u011f\u0131n yarar\u0131na geli\u015ftirilmelidir. Kapitalizm ile rekabet edemez, do\u011fas\u0131na terstir. Bir yandan sistemin demokratik bir sosyalizmden uzakla\u015f\u0131p otoriter bir rejime yakla\u015fmas\u0131, di\u011fer yandan o d\u00f6nem d\u00fcnyadaki ekolojik talan\u0131n, bug\u00fcnk\u00fc kadar k\u00f6t\u00fc durumda olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in teknolojik geli\u015fim planlamas\u0131n\u0131n ekolojik sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n hesaplanamamas\u0131, reel sosyalizmin teknoloji anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 tersine \u00e7evirdi. Bu ya\u015fananlardan ders \u00e7\u0131karmal\u0131y\u0131z.<\/p>\n

Ba\u015fka bir bilim ve teknoloji anlay\u0131\u015f\u0131 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. \u0130nsan\u0131n do\u011fan\u0131n bir par\u00e7as\u0131 ve de toplumsal bir varl\u0131k oldu\u011funu bilerek, planl\u0131, dayan\u0131\u015farak, bilgiyi payla\u015farak ve do\u011fa dostu olarak geli\u015ftirilecek teknoloji, sadece mevcut toplumsal ihtiya\u00e7lar\u0131n kar\u015f\u0131lanmas\u0131 ve \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerin geli\u015fmesini sa\u011flamayacak, birey olarak insan\u0131n niteli\u011fini ve mutlulu\u011funu da art\u0131racakt\u0131r.<\/p>\n

 <\/p>\n

Tahsin Oygar<\/p>\n

tahsinoygar@yahoo.com<\/p>\n

 <\/p>\n

Kaynaklar:<\/i><\/p>\n

https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/GOELRO_plan<\/a><\/i><\/p>\n

https:\/\/ozgurlukdunyasi.org\/arsiv\/337-sayi-095\/1248-sovyetler-birliginde-gunumuz-bilim-ve-teknolojisi<\/a><\/i><\/p>\n

https:\/\/sarkac.org\/2019\/05\/sovyetler-birliginde-teknoloji\/<\/a><\/i><\/p>\n

http:\/\/bilimveaydinlanma.org\/sovyet-sosyalist-cumhuriyetler-birliginde-bilim-kulturu\/<\/a><\/i><\/p>\n

https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Sovyet_uzay_program%C4%B1<\/i><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Argasdi 56. say\u0131m\u0131zdan bir yaz\u0131… Teknolojiye bak\u0131\u015f\u0131n, anlay\u0131\u015f\u0131n nas\u0131l olmas\u0131 gerekti\u011fi ile ilgili \u00e7ok fazla tart\u0131\u015fma yap\u0131l(a)m\u0131yor g\u00fcn\u00fcm\u00fczde. En fazla sonu\u00e7lar\u0131 \u00fczerinden hay\u0131flanmak, modern zamanlar\u0131<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":7264,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jetpack_post_was_ever_published":false,"_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_newsletter_tier_id":0,"jetpack_publicize_message":"","jetpack_is_tweetstorm":false,"jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":true,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","enabled":false}}},"categories":[40,67,38,9,42,1,39],"tags":[],"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/baraka.cc\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/teknoloji.jpg","jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/p4eHWX-1T9","jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/baraka.cc\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7263"}],"collection":[{"href":"https:\/\/baraka.cc\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/baraka.cc\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/baraka.cc\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/baraka.cc\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7263"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/baraka.cc\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7263\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7265,"href":"https:\/\/baraka.cc\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7263\/revisions\/7265"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/baraka.cc\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/7264"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/baraka.cc\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7263"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/baraka.cc\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7263"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/baraka.cc\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7263"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}