{"id":8668,"date":"2022-02-11T16:03:58","date_gmt":"2022-02-11T14:03:58","guid":{"rendered":"https:\/\/baraka.cc\/?p=8668"},"modified":"2022-02-11T16:03:58","modified_gmt":"2022-02-11T14:03:58","slug":"akli-savunmak-munur-rahvancioglu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/baraka.cc\/?p=8668","title":{"rendered":"Akl\u0131 Savunmak – M\u00fcn\u00fcr Rahvanc\u0131o\u011flu"},"content":{"rendered":"

Hepimizin lise tarih kitaplar\u0131ndan a\u015fina oldu\u011fumuz Reform, sanatla biraz ilgisi olan ki\u015filerin mutlaka duymu\u015f oldu\u011fu R\u00f6nesans, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn post modern ikliminde yo\u011fun olarak sorgulanmakta olan bilim ve demokrasi\u2026<\/p>\n

Bu kavramlar\u0131n ifade etti\u011fi de\u011ferler sanki insanl\u0131k tarihi boyunca ya\u015fam\u0131n bir par\u00e7as\u0131ym\u0131\u015f, her zaman var olmu\u015f gibi davran\u0131yoruz. Oysa en eskisinin tarihi ta\u015f \u00e7atlasa 500 y\u0131l \u00f6nceye dayand\u0131r\u0131labilecek, nispeten yeni kavramlard\u0131r bunlar. Ve toplumsal hayata giri\u015fleri ile birlikte \u00f6ylesine k\u00f6kl\u00fc bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcme sebep olmu\u015flard\u0131r ki, bug\u00fcn bu kavramlardan \u00f6nceki ya\u015fam hayal dahi edilemiyor! Bu kavramlar\u0131n ifade etti\u011fi de\u011ferlere y\u00f6neltilmi\u015f her t\u00fcrden haks\u0131z ele\u015ftiri ise, \u201cnas\u0131l olsa ona bir \u015fey olmaz\u201d d\u00fc\u015f\u00fcncesiyle g\u00f6rmezden gelinebiliyor!<\/p>\n

Orta \u00c7a\u011f<\/b><\/p>\n

Ayd\u0131nlanma ile birlikte ortadan kalkmaya ba\u015flayan toplumsal yap\u0131; tek tanr\u0131l\u0131 dinlerin ya\u015fam\u0131n her alan\u0131nda mutlak otorite sahibi oldu\u011fu, sanatsal olan dahil her t\u00fcrden yarat\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n dinsel bir hegemonya alt\u0131nda bask\u0131land\u0131\u011f\u0131 bir muhtevaya sahipti. Elbette bu durum \u00fcretim ili\u015fkileri ba\u011flam\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kan ve kendinden \u00f6nceki toplumsal yap\u0131 ile de ba\u011flar\u0131 bulunan bir geli\u015fim \u00e7izgisinin \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr. Bir\u00e7ok bak\u0131mdan k\u00f6leci sisteme g\u00f6re ilerlemeler bar\u0131nd\u0131rsa da, s\u0131n\u0131fl\u0131 toplumlar\u0131n tarihindeki her geli\u015fme gibi; bir\u00e7ok olumsuzluklarla birlikte hayat bulan bir toplumsal\/ekonomik sistemdir feodalizm ve Orta \u00c7a\u011f da onun tarih kitaplar\u0131ndaki ismidir.<\/p>\n

Herhangi bir \u00f6ncelik-sonral\u0131k ili\u015fkisi kurulamasa da, bug\u00fcn anlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z anlamdaki bilimin temellerini atan ilerlemeler, felsefi alanda dinsel dogmalar\u0131 sorgulamaya ba\u015flayan d\u00fc\u015f\u00fcnce ak\u0131mlar\u0131, feodalizm boyunca biriken ticaret sermayesinin yeni bulu\u015flarla ba\u011flant\u0131l\u0131 bir \u00fcretim dinami\u011fine do\u011fru y\u00f6nelmesi ve bunlar\u0131n sanata yans\u0131malar\u0131, kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 bir etkile\u015fim i\u00e7erisine girerek toplam\u0131na Ayd\u0131nlanma dedi\u011fimiz yepyeni bir \u00e7a\u011f\u0131n kap\u0131lar\u0131n\u0131 aralad\u0131.<\/p>\n

R\u00f6nesans, Reform, Bilim<\/b><\/p>\n

Ayd\u0131nlanma bu \u00fc\u00e7 alan\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 etkile\u015fim i\u00e7erisinde toplumsal yap\u0131da b\u00fcy\u00fck d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmler yaratt\u0131\u011f\u0131 bir s\u00fcrecin ad\u0131d\u0131r. Sanatta R\u00f6nesans ile dinsel kal\u0131plar\u0131n d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131k\u0131lmaya ba\u015flan\u0131rken, Reform hareketi g\u00fcnl\u00fck hayat\u0131n pek \u00e7ok alan\u0131ndaki din temelli pratiklerin yeniden \u015fekillenmesine yol a\u00e7t\u0131. Kilise evlilikten ekonomiye, yemek k\u00fclt\u00fcr\u00fcnden e\u011fitime kadar her alanda bask\u0131n olan otoritesini sorgulayan ve yava\u015f yava\u015f geli\u015fmekte olan kapitalizme daha uyumlu dinsel yorumlarla sars\u0131lmaya ba\u015flad\u0131.<\/p>\n

Kilisenin bu otoritesine vurulmu\u015f en a\u011f\u0131r darbe ise bilimden geliyordu. Bilim, her \u015feyi sorgulayan, anlamaya \u00e7al\u0131\u015fan, bilmeye y\u00f6nelen ve de\u011fi\u015ftirmek i\u00e7in uygun ara\u00e7lar\u0131 geli\u015ftiren m\u00fcthi\u015f bir silaht\u0131. Sorgulamaman\u0131n, anlamaman\u0131n, bilmemenin ve oldu\u011fu gibi kabul etmenin topra\u011f\u0131ndan beslenen muhafazakarl\u0131\u011f\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131nda y\u00fckselen bilim; kendisi dahil her \u015feyi ele\u015ftiriyordu. Bilimin en b\u00fcy\u00fck g\u00fcc\u00fc de bu ele\u015ftirel yap\u0131s\u0131yd\u0131. Ancak ele\u015ftiri g\u00fcn\u00fcm\u00fczde anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131yla s\u0131zlanmak, \u015fikayet etmek, burun k\u0131v\u0131rmak de\u011fil; anlamak, bilmek ve de\u011fi\u015ftirmek \u00fczerine kuruludur.<\/p>\n

Bu her \u015feyden \u00f6nce \u00e7evresine m\u00fcthi\u015f bir \u00f6zg\u00fcvenle bakan, gelece\u011fin daha iyi olaca\u011f\u0131na dair umudu olan, ak\u0131l ve deney yoluyla kavrad\u0131\u011f\u0131 d\u00fcnyay\u0131 her ge\u00e7en g\u00fcn biraz daha fazla kavrayan bir insan karakterinin olu\u015fumuna hizmet etti. Dinsel bask\u0131dan reformlar yolu ile kurtulan, bilim arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile d\u00fcnyay\u0131 anlayan ve giderek \u00f6zg\u00fcrle\u015fen sanatta kendini ifade eden bu insan Ayd\u0131nlanma \u00e7a\u011f\u0131n\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fc olan yeni bir kavramla kendini tan\u0131ml\u0131yordu: Birey!<\/p>\n

Birey, Kapitalizm ve Demokrasi<\/b><\/p>\n

Modern birey, ayd\u0131nlanma \u00e7a\u011f\u0131n\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr. Bireylerin i\u00e7 d\u00fcnyas\u0131n\u0131, hayallerini, arzular\u0131n\u0131, h\u0131rslar\u0131n\u0131, korkular\u0131n\u0131, umutlar\u0131n\u0131 en iyi anlatan edebi \u00fcr\u00fcn olan roman da tarih sahnesine birey ile birlikte \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Ayd\u0131nlanma \u00e7a\u011f\u0131na kadar toplum i\u00e7erisinde uyuklamakta olan birey; dinsel bask\u0131n\u0131n geri \u00e7ekili\u015fi, bilimsel \u00f6zg\u00fcvenin y\u00fckseli\u015fi, sanatsal co\u015fkunun yay\u0131l\u0131\u015f\u0131 ile birlikte serbest kalm\u0131\u015ft\u0131r. Bu da kendi akl\u0131 ile d\u00fc\u015f\u00fcnen, bilimsel y\u00f6ntemle karar veren, ge\u00e7mi\u015fi anlay\u0131p ele\u015ftirirken gelece\u011fe ili\u015fkin fikirler geli\u015ftiren bireylerin; toplumsal meselelerde de s\u00f6z sahibi olmak istemesi anlam\u0131na geliyordu.<\/p>\n

Demokrasi i\u015fte bu s\u00f6z, yetki, karar hakk\u0131n\u0131n yani iktidar\u0131n bireylerden olu\u015fan topluma devredilmesidir. Kilise bilim taraf\u0131ndan taht\u0131ndan indirilirken, krallar da demokrasi m\u00fccadelesi ile y\u00f6netime el koyan toplumsal g\u00fc\u00e7lerce tahtlar\u0131 ile birlikte yok edildiler. Art\u0131k ne sanat\u0131n, ne bilimin, ne de siyasetin \u00f6n\u00fcnde tabulardan, dogmalardan, hurafelerden olu\u015fan bir engel kalm\u0131\u015ft\u0131! S\u0131n\u0131fl\u0131 toplumlarda her ilerlemenin, kendi i\u00e7inde bir olumsuzlu\u011fu da bar\u0131nd\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 yaz\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131nda s\u00f6ylemi\u015ftik. Ayd\u0131nlanma \u00e7a\u011f\u0131n\u0131n bir di\u011fer \u00fcr\u00fcn\u00fc de kapitalizmdir.<\/p>\n

 <\/p>\n

Postmodernizm: Sald\u0131r\u0131 Alt\u0131nda Olan Ak\u0131ld\u0131r!<\/b><\/p>\n

Yeni \u00e7a\u011f\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fc olan kapitalizm, bireysel giri\u015fime dayal\u0131, \u00f6zel m\u00fclk edinme d\u00fczeni \u00fczerine kurulu ve toplumsal, ekolojik hi\u00e7bir kayg\u0131 g\u00f6zetmeden sadece k\u00e2r maksimizasyonunu \u00f6nemseyen bir \u00fcretim ili\u015fkisidir. Bilim, sanat, ak\u0131l ve demokrasi ile birlikte y\u00fckselen kapitalizm; kendi iktidar\u0131n\u0131 olu\u015fturduktan sonra feodal sistemin kendi d\u00fczenini s\u00fcrd\u00fcrmek konusunda m\u00fckemmelle\u015ftirdi\u011fi ara\u00e7lara geri d\u00f6n\u00fcyor.<\/p>\n

Feodalizmin y\u0131k\u0131l\u0131p kapitalizmin kurulmas\u0131nda i\u015fe yarar birer ara\u00e7 olarak g\u00f6r\u00fclen bilim, sanat ve demokrasi; art\u0131k iktidar\u0131n\u0131 peki\u015ftirmi\u015f ve toplumsal geli\u015fme \u00f6n\u00fcnde bir engel haline gelmi\u015f olan kapitalizm i\u00e7in bir tehlike olu\u015fturuyor.<\/p>\n

Bilim, sanat ve demokrasinin kapitalizm i\u00e7in yaratt\u0131\u011f\u0131 tehlike ile ba\u015f etmenin en kestirme yolu ise bunlar\u0131n beslendi\u011fi ana kayna\u011fa yani ayd\u0131nlanman\u0131n en temel unsuru olan akla sald\u0131rmakt\u0131r. Sorgulamaya, anlamaya, bilmeye ve de\u011fi\u015ftirmeye dayal\u0131 ayd\u0131nlanma de\u011ferleri; bug\u00fcn post modern orta\u00e7a\u011f karanl\u0131\u011f\u0131 taraf\u0131ndan sald\u0131r\u0131 alt\u0131ndad\u0131r. Birey olman\u0131n en temel unsurlar\u0131 ortadan kald\u0131r\u0131l\u0131rken, demokrasi de ayn\u0131 ak\u0131bete maruz kal\u0131yor.<\/p>\n

Bug\u00fcn vadesini dolduran kapitalizmin yayd\u0131\u011f\u0131 karamsar, umutsuz, bilmekten korkan, de\u011fi\u015ftirmeye cesareti olmayan ruh hali tam da bu y\u00fczden ve en ba\u015fta akl\u0131m\u0131za sald\u0131rmaktad\u0131r ve bu sald\u0131r\u0131ya kar\u015f\u0131 akl\u0131 savunmak da yeni bir toplumsal d\u00fczeni in\u015fa etmek isteyen sosyalistlerin tarihsel g\u00f6revidir.<\/p>\n

\"aydinlanma-nedir-1024x570\"<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Hepimizin lise tarih kitaplar\u0131ndan a\u015fina oldu\u011fumuz Reform, sanatla biraz ilgisi olan ki\u015filerin mutlaka duymu\u015f oldu\u011fu R\u00f6nesans, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn post modern ikliminde yo\u011fun olarak sorgulanmakta olan bilim<\/p>\n","protected":false},"author":9,"featured_media":8669,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jetpack_post_was_ever_published":false,"_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_newsletter_tier_id":0,"jetpack_publicize_message":"","jetpack_is_tweetstorm":false,"jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":true,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","enabled":false}}},"categories":[40,67,38,9,42,1,39],"tags":[],"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/baraka.cc\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/aydinlanma-nedir-1024x570.jpg","jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/p4eHWX-2fO","jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/baraka.cc\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8668"}],"collection":[{"href":"https:\/\/baraka.cc\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/baraka.cc\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/baraka.cc\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/9"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/baraka.cc\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=8668"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/baraka.cc\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8668\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8670,"href":"https:\/\/baraka.cc\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8668\/revisions\/8670"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/baraka.cc\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/8669"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/baraka.cc\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=8668"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/baraka.cc\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=8668"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/baraka.cc\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=8668"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}