<\/p>\n
Dil, her toplumun ge\u00e7mi\u015ften bug\u00fcne getirdi\u011fi en b\u00fcy\u00fck hazinelerden biridir. K\u0131br\u0131s gibi bir\u00e7ok medeniyete ev sahipli\u011fi yapan bir adada, Latince, Frans\u0131zca, Rumca, \u0130ngilizce dillerinin etkisini g\u00f6rmekteyiz. Bu \u015fekilde baz\u0131 kelimelerin dilimize yerle\u015fti\u011fini s\u00f6ylemek yanl\u0131\u015f olmaz. Bu konu\u015fulan dillerden geriye kalan ufak k\u0131r\u0131nt\u0131lar ya\u015fayan bir olgu olan dile eklemlenmi\u015f ve halk onlar\u0131 benimseyerek hayat\u0131na adapte etmi\u015ftir.<\/p>\n
Y\u0131llarca ayn\u0131 adada birlikte ya\u015fayan K\u0131br\u0131sl\u0131 T\u00fcrkler ve K\u0131br\u0131sl\u0131 Elenler farkl\u0131 dillere sahip olsa da aralar\u0131nda dil al\u0131\u015fveri\u015fi ya\u015fanm\u0131\u015f, baz\u0131 kelimeler ortak hazneye al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Ya da kendi lisanlar\u0131nda ayn\u0131 anlama gelecek \u015fekilde kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
\u00d6zellikle deyimler ve deyi\u015fler ge\u00e7mi\u015ften g\u00fcn\u00fcm\u00fcze bir k\u00f6pr\u00fc g\u00f6revi \u00fcstlenmi\u015ftir. O g\u00fcnden bu g\u00fcne gelebilen s\u00f6z kal\u0131plar\u0131na kula\u011f\u0131m\u0131z a\u015finad\u0131r art\u0131k ve belli bir durum \u00fczerine d\u00fc\u015f\u00fcnmeden a\u011fz\u0131m\u0131zdan \u00e7\u0131k\u0131verir. Genellikle olay\u0131 \u00f6zetleyen bu s\u00f6zlerin, ge\u00e7mi\u015fte ya\u015fanan hikayelerden olu\u015fup zamanla dilden dile aktar\u0131lmas\u0131yla g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar geldi\u011fini biliyoruz. Ge\u00e7mi\u015f gibi bug\u00fcn ve gelecek de dilin kaderinde etkilidir. Dolay\u0131s\u0131yla ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z d\u00f6nemde baz\u0131lar\u0131 bir anlam ifade etmezken, baz\u0131lar\u0131 ise ke\u015fke hi\u00e7 olmasa diyece\u011fimiz niteliktedir. \u00d6zellikle kad\u0131nlarla ilgili benzetme, yerme ya da \u00f6\u011f\u00fct verme gibi s\u00f6z gruplar\u0131 ge\u00e7mi\u015fte ataerkil bir yap\u0131n\u0131n oldu\u011funu g\u00f6stermektedir.<\/p>\n
Deyim ve deyi\u015flerin bir\u00e7o\u011fu kullan\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in yok olup gitse de biliyoruz ki; ya\u015fanan d\u00f6nemin k\u00fclt\u00fcr\u00fcnden, sosyo ekonomik yap\u0131s\u0131ndan beslenerek bu \u00fclke topraklar\u0131ndan do\u011fup dilimize yerle\u015ftiler. Toplumsal ya\u015fanm\u0131\u015fl\u0131klardan derlenip deyim ya da deyi\u015f olarak kullan\u0131ld\u0131lar. Mesela \u201cMus\u00fclcari olmak\u201d diye bir \u015fey duydunuz mu daha \u00f6nce? B\u00f6yle mi yaz\u0131l\u0131yor emin de\u011filim ama anlam\u0131n\u0131 gayet iyi a\u00e7\u0131klayabilirim. \u00c7ocukken nenemden defa defa i\u015fitti\u011fim bir s\u00f6z kal\u0131b\u0131d\u0131r. Bir \u015feyi be\u011fenmeyip sorun \u00e7\u0131karan ki\u015filere dendi\u011fini \u00e7ok iyi \u00f6\u011frendim. Y\u00fcksek bir sese kar\u015f\u0131 verdi\u011fimiz tepki ise \u00e7o\u011funlukla o ki\u015fiden ziligurtisini \u00e7\u0131karmas\u0131n\u0131 istememiz \u015feklinde geli\u015fir. \u201cZiligurti (zehir) \u00e7\u0131kar(t)\u201d \u015feklinde dilimize pelesenk olmu\u015ftur. Bir zamanlar dut a\u011fa\u00e7lar\u0131yla kapl\u0131, \u00f6n\u00fcnden dere akan da\u011f k\u00f6y\u00fc Dikmen, \u015fehirlerden epey uzak bulunmu\u015f olacak ki can\u0131m\u0131z\u0131 s\u0131kan ki\u015fiyi \u201ctaaa Digomo\u2019ya kadar yolun var\u201d diyerek govcalar\u0131z yani kovar\u0131z. Nenemin kulland\u0131\u011f\u0131 \u201cAlic\u00fcr\u00fc ettim seni\u201d s\u00f6z\u00fc de \u00e7ocuklu\u011fumdan akl\u0131mda kalan bir s\u00f6z. Eskiden belirgin bir \u00f6zelli\u011fe sahip ki\u015filer de dile yerle\u015ferek s\u00f6z kal\u0131b\u0131 olurdu. Her duydu\u011fumda Alic\u00fcr\u00fc kim diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr; ya\u015fl\u0131, elinde de\u011fnek olan bir adam hayal ederdim. Alic\u00fcr\u00fc kimdir, necidir bilmem ama bir \u015feyi be\u011fenmeyen ki\u015filer i\u00e7in nenemin kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 hat\u0131rl\u0131yorum. Baz\u0131 deyimlerin hikayeleri ise g\u00fcn\u00fcm\u00fcze ta\u015f\u0131nabilmi\u015ftir.<\/p>\n
Sar\u0131 \u00e7izmeli Mehmet A\u011fa<\/b><\/p>\n
Kim oldu\u011fu, nerede oturdu\u011fu bilinmeyen ki\u015filer i\u00e7in kullan\u0131lan deyimdir sar\u0131 \u00e7izmeli Mehmet A\u011fa. Oysa bu Mehmet A\u011fa\u2019n\u0131n G\u00f6\u00e7eri k\u00f6y\u00fcnden \u00e7\u0131kma oldu\u011fuyla ilgili bilgiler var. Osmanl\u0131 D\u00f6nemi\u2019nde (1800\u2019l\u00fc y\u0131llar) G\u00f6\u00e7eri k\u00f6y\u00fcn\u00fcn a\u011fas\u0131 olan Mehmet A\u011fa, \u00e7ok yard\u0131msever bir insanm\u0131\u015f. Esnaftan al\u0131\u015fveri\u015f yapan ahali borcunu Sar\u0131 \u00c7izmeli ad\u0131na yazd\u0131r\u0131r, Mehmet A\u011fa da bu bor\u00e7lar\u0131 \u00f6dermi\u015f. Rivayete g\u00f6re s\u0131rf bu y\u00fczden be\u015f paras\u0131z ayr\u0131lm\u0131\u015f d\u00fcnyadan. 1970\u2019li y\u0131llarda konser i\u00e7in adaya gelen Bar\u0131\u015f Man\u00e7o, Mehmet A\u011fa\u2019yla ilgili bir \u015fark\u0131 yazar; hatta 1982\u2019de hikayesinden etkilenip k\u00f6y\u00fcn\u00fc bulur, mezar\u0131n\u0131 yapt\u0131r\u0131r. B\u00f6ylece halk taraf\u0131ndan tan\u0131n\u0131r, bilinir Mehmet A\u011fa\u2026 Eh ne diyelim, \u201cyaz tahtaya bir daha, tut defteri kitab\u0131, sar\u0131 \u00e7izmeli Mehmet a\u011fa bir g\u00fcn \u00f6der hesab\u0131\u201d\u2026<\/p>\n
Okundurdum yaz\u0131nd\u0131rd\u0131m balegudalya balegudalya<\/b><\/p>\n
Bu deyimin hikayesinin \u00e7e\u015fitli versiyonlar\u0131 mevcuttur. Genel olarak anlat\u0131lmak istenen \u00e7ocu\u011fumu okuttum ama gene de bir \u015fey de\u011fi\u015fmedi\u2026 K\u0131br\u0131sl\u0131 T\u00fcrkler ve K\u0131br\u0131sl\u0131 Elenlerin birlikte ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 bir k\u00f6yde, \u00e7ocu\u011funun do\u011fru d\u00fcr\u00fcst T\u00fcrk\u00e7e bilmemesinden yak\u0131nan baba, o\u011flunun kendi dilini daha iyi \u00f6\u011frenmesi i\u00e7in onu Lefko\u015fa T\u00fcrk Lisesi\u2019ne g\u00f6ndermi\u015f. Kimi versiyonlar\u0131nda T\u00fcrkiye\u2019ye g\u00f6nderdi\u011fi kimilerinde ise \u00f6\u011fretmen olmas\u0131 i\u00e7in okumaya g\u00f6nderdi\u011fi \u015feklindedir.<\/p>\n
\u00c7ocuk okulu birincilikle bitirip k\u00f6ye gelmi\u015f. Aile mutlu, bunu kutlamak i\u00e7in sofraya oturmu\u015flar. Ka\u015f\u0131k s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn T\u00fcrk\u00e7esini an\u0131msamayan \u00e7ocuk gudalya deyince adam sinirlenmi\u015f: Okundurdum, yaz\u0131nd\u0131rd\u0131m balegudalya, balegudalya\u2026<\/p>\n
\u00c7akmak Hasan Kibrit H\u00fcseyin<\/b><\/p>\n
\u00d6zellikle se\u00e7im zaman\u0131 bolca duyar oldu\u011fumuz deyimdir. \u0130\u015f yapamayan, bir i\u015fe yaramayan, hatta hepsi toplansa gene de bir \u015fey yapamayan anlam\u0131na gelir. Hikayesi ise \u015f\u00f6yledir:<\/p>\n
Bir zamanlar, i\u00e7kiyi seven ama evde kar\u0131s\u0131 taraf\u0131ndan i\u00e7ki i\u00e7ilmesine izin verilmeyen devlet i\u015finde \u00e7al\u0131\u015fan bir adamca\u011f\u0131z varm\u0131\u015f. Adam, kar\u0131s\u0131 kendisine izin vermedi\u011finden dolay\u0131 i\u015fini bahane ederek fazla mesai yapaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyerek geceleri d\u0131\u015far\u0131da i\u00e7meye ba\u015flam\u0131\u015f. Meyhanede kendi gibi bahanelerle kar\u0131lar\u0131n\u0131 kand\u0131ran arkada\u015flar da edinmi\u015f. Bunlar: \u00c7akmak\u00e7\u0131 Hasan Efendi, Kibrit\u00e7i H\u00fcseyin A\u011fa, K\u00f6m\u00fcr lakapl\u0131 azat edilmi\u015f bir k\u00f6le ve Fitil Emin lakapl\u0131 ayya\u015fm\u0131\u015f.<\/p>\n
Kad\u0131n gittik\u00e7e artan mesailerden dolay\u0131 kocas\u0131na sitem etmi\u015f. Adam ise \u201cDevletin i\u015fi biter mi san\u0131yorsun? Her gece bir mahalleyi tefti\u015f edip sokaktaki fenerlerin yan\u0131p yanmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 kontrol ediyoruz. Yanmayan varsa bak\u0131yoruz, k\u00f6m\u00fcr\u00fc m\u00fc bitti? E\u011fer bitmi\u015fse k\u00f6m\u00fcr takviyesi yap\u0131yoruz. Fitil ise fitilcimiz vazifesini yap\u0131yor. Ben ise onlar\u0131 denetleme g\u00f6revindeyim\u201d. Kocas\u0131n\u0131n, gece mesaisine gitti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnen kad\u0131n, adam\u0131 rahat b\u0131rakm\u0131\u015f ama bakm\u0131\u015f ki mesaiden dolay\u0131 artmas\u0131 gereken maa\u015f yerinde say\u0131yor hatta adam kar\u0131s\u0131ndan para istemeye bile ba\u015flam\u0131\u015f. Durumdan i\u015fkillenen kad\u0131n, kocas\u0131n\u0131 izlemeye karar vermi\u015f. Meyhanede zil zurna sarho\u015f yakalanan adam arkada\u015flar\u0131n\u0131 g\u00f6stererek: \u201c\u00c7akmak Hasan, Kibrit H\u00fcseyin, K\u00f6m\u00fcr Osman\u2019la, Fitil Emin\u2026\u201di tan\u0131\u015ft\u0131rm\u0131\u015f.<\/p>\n
Kaynak: <\/i><\/p>\n
K\u0131br\u0131s Anekdotlar\u0131, Mustafa Kemal Say\u0131n, \u015eadi K\u00fclt\u00fcr Sanat Yay\u0131nlar\u0131.<\/i><\/p>\n
K\u0131br\u0131s T\u00fcrk A\u011f\u0131zlar\u0131 S\u00f6zl\u00fc\u011f\u00fc, Mustafa G\u00f6k\u00e7eo\u011flu, T\u00fcrkiye \u0130\u015f Bankas\u0131 K\u00fclt\u00fcr Yay\u0131nlar\u0131.<\/i><\/p>\n
K\u0131br\u0131s’ta T\u00fcrk Ve Rum Halklar\u0131n\u0131n Birbirlerinden Etkilenerek Ald\u0131klar\u0131 Kelimeler, Deyi\u015fler Y\u00fcksek Lisans Tezi, Can S\u00f6zer.(<\/i>http:\/\/docs.neu.edu.tr\/library\/4083561771.pdf<\/i><\/a>)<\/i><\/p>\n <\/p>\n
![\"k\u00fclt\u00fcrfoto\"](\"https:\/\/baraka.cc\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/k\u00fclt\u00fcrfoto-300x300.jpg\")
<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"