Ayd\u0131nlanma olarak bilinen d\u00f6nem, \u00f6zellikle Avrupa\u2019n\u0131n karanl\u0131k \u00e7a\u011f\u0131 diye adland\u0131r\u0131lan Orta \u00c7a\u011f\u2019dan kurtulu\u015funun ba\u015flang\u0131c\u0131d\u0131r. Orta \u00c7a\u011f ise \u00f6zetle din veya tanr\u0131 merkezli toplumsal bir yap\u0131 i\u00e7inde \u015fekillenen bir d\u00f6nemdi. Evrenin merkezinde bulunan fani, g\u00fcnahk\u00e2r, kusurlu \u00e2lemde, feodalitenin mal\u0131 olan insanlar ile kusursuz, ruhani, m\u00fckemmel ve bilinemez g\u00f6ky\u00fcz\u00fc ile meleklerden olu\u015fan bir yap\u0131 idi k\u0131saca Orta \u00c7a\u011f. Ayd\u0131nlanma ise akl\u0131 merkeze al\u0131p t\u00fcm ya\u015fama, bu g\u00f6zle bakma ve d\u00fczenleme anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131d\u0131r. Tabii ki burada ayd\u0131nlanmaya zemin olu\u015fturan End\u00fcl\u00fcs\u2019\u00fcn ve \u00f6zellikle \u0130bn-i R\u00fc\u015fd gibi \u00e2limlerin Arap\u00e7a eserlerinin hakk\u0131n\u0131 vermek gerekir. Avrupa merkezli bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131na sahip ayd\u0131nlanma yaz\u0131lar\u0131nda pek bahsi ge\u00e7mez ama 12. Y\u00fczy\u0131lda siyaset, din, hukuk ve felsefe dal\u0131nda olduk\u00e7a \u00f6nemli ve ilham kayna\u011f\u0131 olan eserleri 17. Y\u00fczy\u0131l ayd\u0131nlanmas\u0131na \u00f6nemli bir zemin olu\u015fturmu\u015ftur. Ayd\u0131nlanma ile birlikte bilimsel ara\u015ft\u0131rmalarda \u00e7\u0131\u011f\u0131r a\u00e7\u0131c\u0131 geli\u015fmeler ya\u015fand\u0131. Bu \u00e7a\u011f\u0131n \u00f6nc\u00fc filozof ve bilim insanlar\u0131 Kophernic, Brahe, Galileo, Descartes, Kepler, Newton ve Kant\u2019t\u0131r. Bu d\u00f6nemde deney ve g\u00f6zlem, akl\u0131n uygulama ara\u00e7lar\u0131 haline gelip bilimsel y\u00f6ntemin ilkelerini olu\u015fturmaya ba\u015flad\u0131. Tam bir devrim ya\u015fan\u0131yordu. Ama bu nas\u0131l g\u00fcndelik ya\u015fam\u0131 de\u011fi\u015ftirecek b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011fe geldi? Karikat\u00fcrize edilmi\u015f bir \u00f6rnek verecek olursak \u015f\u00f6yle: Newton\u2019un Mekanik ve k\u00fctle \u00e7ekim konular\u0131ndaki bulu\u015flar\u0131 sayesinde bir avu\u00e7 denklem ile kusursuz meleklerin, kusursuz g\u00f6ky\u00fcz\u00fcn\u00fcn hesaplamalar\u0131n\u0131 birden yap\u0131labilmeye ba\u015fland\u0131. D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn, fani kusurlu d\u00fcnyadaki ta\u015f\u0131 havaya at\u0131yorsunuz ve onun d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc hesaplad\u0131\u011f\u0131n\u0131z y\u00f6ntem ile kutsal g\u00f6k kubbedeki ay\u0131n hareketlerini de hesaplamaya ba\u015fl\u0131yorsunuz. Hatta bu elinizdeki ta\u015f\u0131 yeterince kuvvetle ay\u0131n yak\u0131nlar\u0131na f\u0131rlatsan\u0131z o da d\u00fcnya etraf\u0131nda d\u00f6nmeye ba\u015flayacak. \u0130\u015fte bu, t\u00fcm \u201cezberlenmi\u015f ger\u00e7ekleri\u201d yerle bir ediyordu. \u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n d\u00fcnyaya bak\u0131\u015f\u0131 d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc yeni s\u0131nanmalar ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n
D\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc<\/b><\/p>\n
Bu kavram, en kaba tabirle insan\u0131n bireysel veya kolektif eylemliliklerini nas\u0131l y\u00fcr\u00fctece\u011finin k\u0131lavuzudur.\u00a0 <\/b>Biraz daha a\u00e7acak olursak g\u00fcndelik ya\u015famdan, siyasi ekonomik politik ve benzeri alanlara kadar her alanda alacaklar\u0131 kararlar\u0131 tartmaya yarayan etik, ideolojik dinsel vb. hakl\u0131l\u0131k-do\u011fruluk \u00f6l\u00e7\u00fctleridir d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc. Tam da bu noktada sar\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131z, ikna oldu\u011funuz veya inand\u0131\u011f\u0131n\u0131z d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn bilimsel olup olmad\u0131\u011f\u0131, lanet gibi tak\u0131l\u0131r pe\u015finize. Evrenin merkezinde kusursuz melekler, kusursuz g\u00f6ky\u00fcz\u00fc art\u0131k bilimsellik \u00f6l\u00e7\u00fctleri ile sars\u0131lmaya ba\u015flar. Ak\u0131l, bilimsel y\u00f6ntem e\u011fer d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcz\u00fcn bir par\u00e7as\u0131 de\u011filse engizisyon mahkemeleri kurar, insanlar\u0131 yakar, zina i\u00e7in kad\u0131n ta\u015flar, komplo teorilerine inan\u0131r, a\u015f\u0131 kar\u015f\u0131t\u0131 olursunuz hi\u00e7 anlamadan. Di\u011fer bir sapak ise; genelde kapitalizmin ideolojik hegemonyas\u0131nda geli\u015fir. Bilimi siyasetin \u00fcst\u00fcnde kutsalla\u015ft\u0131r\u0131p tart\u0131\u015f\u0131lmaz so\u011fuk bir ilerlemecili\u011fe indirger. \u00c7\u00fcnk\u00fc egemen ideoloji, feodalizm ve onun gericili\u011finden kurtulurken kulland\u0131\u011f\u0131 bilimin kendisini tehdit etmeyece\u011fi mecralarda geli\u015fmesini ister. Bu y\u00fczdendir ki d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcz\u00fcn bilimsel bir d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc olmas\u0131 \u00e7ok \u00f6nemlidir. Do\u011fay\u0131, toplumu ve hayat\u0131 kavraman\u0131n onu do\u011fa ve toplum yarar\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmenin ara\u00e7lar\u0131ndan biri olarak bilimi g\u00f6rmeniz ise size bilimsel bir d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc sahibi olman\u0131z i\u00e7in iyi bir f\u0131rsat verir. \u0130\u00e7inde bulundu\u011fumuz \u00e7a\u011fa yak\u0131ndan bakacak olursak T\u00fcrkiye, \u00fclkemiz K\u0131br\u0131s ve hatta d\u00fcnyada ciddi anlamda hurafelere, gericili\u011fe, komplo teorilerine bir geri d\u00f6n\u00fc\u015f ya\u015fanmaktad\u0131r. Bu da bilimsel d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcze sar\u0131lmay\u0131 ve bunlarla her alanda m\u00fccadele etmeyi daha da bir zorunluluk haline getiriyor.<\/b><\/p>\n
Ak\u0131l sald\u0131r\u0131 alt\u0131nda<\/b><\/p>\n
Ak\u0131l bir\u00e7ok y\u00f6nden sald\u0131r\u0131 alt\u0131nda. Evrenin merkezinden, geni\u015fleyen evrende bir k\u00fc\u00e7\u00fck y\u0131ld\u0131z tozuna d\u00f6n\u00fc\u015fen d\u00fcnya fikri, insanlar\u0131 maneviyata s\u00fcr\u00fckledi. Kapitalizm ise parametrik olarak kendi \u00e7\u0131karlar\u0131 do\u011frultusunda yani k\u00e2r maksimizasyonu penceresinden d\u00fcnyaya bakt\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in bunu k\u00e2ra d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrme olas\u0131l\u0131klar\u0131ndan ba\u015fka bir \u015fey ile ilgilenmedi. Di\u011fer yandan teori ba\u011fnazl\u0131\u011f\u0131 veya m\u00fcritli\u011fi ak\u0131l d\u0131\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 te\u015fvik etti. \u00d6rnek verecek olursak Newton\u2019un yasalar\u0131na g\u00f6re \u201cta\u015f ile ku\u015f t\u00fcy\u00fc ayn\u0131 anda bir apartman\u0131n dam\u0131ndan yere b\u0131rak\u0131l\u0131rsa ayn\u0131 anda yere d\u00fc\u015fer.\u201d iddias\u0131 teorik olarak ispatlanm\u0131\u015f ve do\u011fru. Fakat bu havan\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131 bir ortam i\u00e7in ge\u00e7erli. \u00c7\u00fcnk\u00fc hava, ku\u015f t\u00fcy\u00fcn\u00fcn y\u00fczeyinin geni\u015f olmas\u0131ndan dolay\u0131 diren\u00e7 yarat\u0131p onu sa\u011fa sola savuracakt\u0131r. T\u00fcy ta\u015ftan sonra yere d\u00fc\u015fecektir. Tam kritik nokta buras\u0131. B\u00f6yle bir \u015fey ile kar\u015f\u0131la\u015fan teori m\u00fcritleri havay\u0131 ortadan kald\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. H\u00e2lbuki bilimsel y\u00f6ntem ve ak\u0131l, ya\u015fanan\u0131 teoriye uydurmaya \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131p hava direnci sayesinde ortaya \u00e7\u0131kan yeni yasalar\u0131 bulmaya \u00e7al\u0131\u015fand\u0131r. Marx\u2019\u0131n emek sermaye \u00e7eli\u015fkisini bilen birisinin, Marx\u2019\u0131n devrimin ileri kapitalist \u00fclkelerde olacakt\u0131r s\u00f6ylemini do\u011frulamak i\u00e7in \u00c7arl\u0131k Rusyas\u0131\u2019n\u0131 ileri kapitalist bir \u00fclke yapmaya \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 gibi. Hayat\u0131n i\u00e7erisinde teorilerin, yasalar\u0131n a\u00e7\u0131klayamad\u0131\u011f\u0131 geli\u015fmeler olabilir. Bu onlar\u0131n yanl\u0131\u015f oldu\u011funu g\u00f6stermez, yeni parametrelerin emperyalizm veya hava ak\u0131m\u0131n\u0131n ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterir o kadar. Ortodoks teori m\u00fcritleri havay\u0131 ortadan kald\u0131rmay\u0131 savunurken ak\u0131l kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131na hizmet etmektedir. Bir di\u011fer sald\u0131r\u0131, evrende k\u00fc\u00e7\u00fcc\u00fck y\u0131ld\u0131z tozuna d\u00f6n\u00fc\u015fen egosu ile insan\u0131n, postmodernizm etkisindeki \u201cbilim\u201d ile \u201cher \u015feyin teorisi\u201d yani her \u015feyi a\u00e7\u0131klayacak denklemlerin pe\u015fine d\u00fc\u015fmesidir. Bu tip insanlar \u201cs\u00f6ylem\u201d, \u201ciktidar her yerde\u201d paranoyas\u0131 ile ezberden hareket eden, bireyselle\u015fmi\u015f, robotla\u015fm\u0131\u015f tepkisellik ile kolayca \u201cher \u015feyi anlayan\u201d, \u201cbilen\u201d, toplumd\u0131\u015f\u0131 mutantlara d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyor. Yani, bilmeye cesaret ve c\u00fcret, art\u0131k her zamankinden \u00e7ok daha fazla gerek.<\/p>\n
\u00a0<\/em><\/p>\n \u00a0<\/em><\/p>\n Kaynaklar<\/em><\/p>\n https:\/\/marksist.net\/kitaplik\/onlineKitap\/BIS\/bolum2.htm<\/a><\/p>\n https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Ayd%C4%B1nlanma_%C3%87a%C4%9F%C4%B1<\/a><\/p>\n https:\/\/odatv4.com\/analiz\/kimdi-o-bilim-insanlari-29022036-179403<\/a><\/p>\n
![\"tahsin](\"https:\/\/baraka.cc\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/tahsin-foto-300x199.png\")
<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"