{"id":9058,"date":"2022-09-14T09:35:50","date_gmt":"2022-09-14T07:35:50","guid":{"rendered":"https:\/\/baraka.cc\/?p=9058"},"modified":"2022-09-14T09:35:50","modified_gmt":"2022-09-14T07:35:50","slug":"tiyatroyla-direnebilmek-icin-direngen-bir-tiyatro-gerek-nazen-sansal","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/baraka.cc\/?p=9058","title":{"rendered":"Tiyatroyla Direnebilmek i\u00e7in Direngen Bir Tiyatro Gerek – Nazen \u015eansal"},"content":{"rendered":"

Kim sevmez tiyatroya gitmeyi! Hele ki bu sat\u0131rlar\u0131 okudu\u011funuza, yani Argasdi dergisini ald\u0131\u011f\u0131n\u0131za veya yaz\u0131lar\u0131m\u0131z\u0131 sosyal medyadan takip etti\u011finize g\u00f6re sanatsever bir ki\u015fi olman\u0131z muhtemeldir. Ve yine muhtemeldir ki, ya\u015fad\u0131klar\u0131m\u0131z\u0131n mukadderat oldu\u011funu s\u00f6yleyip boyun e\u011fen t\u00fcrden de\u011fil, direnmekten yana bir ki\u015fisiniz. O halde soyut bir direni\u015f g\u00fczellemesi yapmak yerine, tiyatro ile nas\u0131l direnebilece\u011fimizi konu\u015fal\u0131m sizinle. Adettendir, k\u0131saca bakal\u0131m tiyatronun tarihine\u2026<\/p>\n

Homo ludens<\/b><\/p>\n

Yunanca theatron (seyirlik yer) kelimesinden t\u00fcretilen tiyatronun, Antik Yunan\u2019daki Dionysos \u015fenliklerinden do\u011fdu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcr. Bunun yan\u0131 s\u0131ra, \u00e7ok daha eski d\u00f6nemlerde ma\u011fara duvarlar\u0131na kaz\u0131nm\u0131\u015f resimlerde, \u00e7e\u015fitli k\u0131l\u0131klara girmi\u015f insanlar\u0131n ritmik hareketler yapt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. \u0130lkel insan, do\u011fa ile olan m\u00fccadelesini, topluca d\u00fczenledi\u011fi yaban\u0131l oyunlarla ve zamanla bunlar\u0131 geli\u015ftirerek ortaya \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 rit\u00fcellerle ifade etmi\u015f ve sanatsal anlat\u0131m\u0131 do\u011furmu\u015ftur. Homo ludens (oynayan insan), g\u00fcnl\u00fck konular\u0131 yans\u0131t\u0131rken, bunlar\u0131 estetize etmi\u015f, anlat\u0131m\u0131na b\u00fcy\u00fc katm\u0131\u015f ve izleyende heyecan uyand\u0131racak \u015fekle sokmu\u015ftur. En ilkel formundan en teknolojik haline de\u011fin tiyatro bu iki unsurun dengeli bir bile\u015fenini arar durur: \u00d6z ve bi\u00e7im ya da bir ba\u015fka deyi\u015fle konu ve \u00fcslup\u2026<\/p>\n

Tiyatro kendi yolunu arayadursun, y\u00f6netenler, tiyatronun toplum \u00fczerindeki etkisini \u00e7oktan fark etmi\u015f ve hem \u00f6ze hem bi\u00e7ime dair bask\u0131c\u0131 yollar\u0131n\u0131 in\u015fa etmi\u015flerdir. Buna kar\u015f\u0131 direnen ve ba\u015fka yollar arayanlar her daim olduysa da bilge bir sakall\u0131n\u0131n dedi\u011fi gibi; \u201cegemen s\u0131n\u0131f\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnceleri her \u00e7a\u011fda egemen d\u00fc\u015f\u00fcncelerdir.\u201d Ve bu, sanatta, tiyatroda da b\u00f6yledir.<\/p>\n

Halimize \u015f\u00fckrettiren Aristoteles<\/b><\/p>\n

Antik Yunan\u2019daki yayg\u0131n tiyatro anlay\u0131\u015f\u0131 (tragedya ve komedyalar) seyirciyi edilgen k\u0131lan ve kontrol alt\u0131nda tutan bir etkiye sahiptir. Kahramanla \u00f6zde\u015fle\u015fen seyirci, esas o\u011flan\/esas k\u0131z ile birlikte bir duygu seli i\u00e7erisinde ser\u00fcveni ya\u015far, y\u00fckselir ve kahraman\u0131n -genelde otoriteyi, kanunlar\u0131, toplumsal normlar\u0131 sorgulad\u0131\u011f\u0131- trajik bir hatas\u0131yla h\u0131zla d\u00fc\u015f\u00fc\u015fe ge\u00e7er. Neyse ki hatan\u0131n bedelini \u00f6demesi gereken, oyuncu ile \u00f6zde\u015fle\u015fen seyirci de\u011fil, d\u00f6nemin egemen normlar\u0131n\u0131 ele\u015ftirme c\u00fcretini g\u00f6stererek \u201cerdem\u201dsiz davranan oyuncu\/kahramand\u0131r. Krala ya da onun yasalar\u0131na kar\u015f\u0131 geldi\u011fi i\u00e7in felakete s\u00fcr\u00fcklenen kahraman\u0131 g\u00f6ren seyirci, korku ve merhamet duygular\u0131 i\u00e7erisinde bir \u201coh\u201d der; \u201cbenim de ba\u015f\u0131ma bunlar gelebilirdi\u201d diye bir d\u00fc\u015f\u00fcnceye veya sezgiye kap\u0131l\u0131p haline \u015f\u00fckreder. Ve b\u00f6ylece sorgulama ve de\u011fi\u015ftirme cesaretini asla g\u00f6steremedi\u011fi d\u00fczen, egemenler lehine s\u00fcr\u00fcp gider.<\/p>\n

Aristoteles\u00e7i tiyatroya dayanan bu y\u00f6ntem, farkl\u0131 \u015fekillerde de olsa h\u00e2l\u00e2 filmlerde, dizilerde hatta tiyatroda dahi kullan\u0131lmakta, bilerek veya bilmeyerek halimize \u015f\u00fckrettirmektedir. Ama tek tiyatro anlay\u0131\u015f\u0131 elbette bu de\u011fildir.<\/p>\n

Ayna m\u0131 \u00e7eki\u00e7 mi, postmodern bir hi\u00e7lik mi?<\/b><\/p>\n

\u0130ki payla\u015f\u0131m sava\u015f\u0131 aras\u0131ndaki d\u00f6nemde, i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n durumunu ve siyasal geli\u015fmeleri konu alarak insanlar\u0131n daha iyi ya\u015famas\u0131n\u0131 savunan, seyircinin duygusundan \u00e7ok akl\u0131na y\u00f6nelen ve bi\u00e7imsel olarak da d\u00f6nemin ileri teknolojisini sahnede kullanarak de\u011fi\u015fim yaratan Alman y\u00f6netmen Erwin Piscator\u2019dur. Onun \u201cpolitik tiyatro\u201dsunun a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 yoldan ilerleyen Bertolt Brecht ise insan\u0131n ve d\u00fcnyan\u0131n de\u011fi\u015febilirli\u011fini g\u00f6steren, bunun i\u00e7in halk\u0131 e\u011fiten ve s\u0131n\u0131fl\u0131 toplumun uzla\u015fmaz \u00e7eli\u015fkilerine sahneden ayna tutan bir tiyatro anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 geli\u015ftirmi\u015ftir. Sadece ayna tutmakla da yetinmeyip; \u201csanat, d\u00fcnyay\u0131 yans\u0131tan bir ayna de\u011fil, d\u00fcnyan\u0131n onunla \u015fekillendirildi\u011fi bir \u00e7eki\u00e7tir\u201d s\u00f6z\u00fcnde de ifade etti\u011fi gibi, kadercili\u011fi t\u00fcm\u00fcyle bir yana b\u0131rakmay\u0131 ve tiyatro ile tarihin ak\u0131\u015f\u0131na m\u00fcdahale etmeyi ama\u00e7lam\u0131\u015ft\u0131r. Kurucusu oldu\u011fu epik ya da di\u011fer ad\u0131yla diyalektik tiyatro, seyirciye yaln\u0131zca duygusal bir deneyim ya\u015fat\u0131p onu evine huzur ya da ne\u015fe i\u00e7inde g\u00f6ndermeyi de\u011fil; sahnedeki ki\u015fileri ve olaylar\u0131 inceleyip, ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc nas\u0131l olabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcp, akl\u0131n\u0131 kullanarak yarg\u0131lara varmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan bir sistemdir.<\/p>\n

Toplumcu ger\u00e7ek\u00e7i bu anlay\u0131\u015f, ideolojilerin bitti\u011fini zanneden ve postmodern \u00e7a\u011fa uyarca olan baz\u0131 sanat\u00e7\u0131lara g\u00f6re demode olsa da, bug\u00fcn h\u00e2l\u00e2 filmlerde, dizilerde ve tiyatroda kullan\u0131lmakta ve halk\u0131n e\u011fitilmesinde ve toplumsal direni\u015flerde \u00f6nemli bir rol oynamaktad\u0131r.<\/p>\n

\u0130\u00e7inde bulundu\u011fumuz postmodern \u00e7a\u011fda ise yayg\u0131n olan tiyatro, nihilizm, bunal\u0131m ya da umutsuzluk a\u015f\u0131layan veyahut seyircisini, beynini kullanmadan sadece g\u00fcld\u00fcren, d\u00fcnyam\u0131z ve \u00fclkemiz yang\u0131n yeriyken suya sabuna dokunmayan kahkahalarla evine yollayan, belki bi\u00e7imsel olarak deneysel ve estetik de\u011feri y\u00fcksek ama i\u00e7erik olarak anlams\u0131z oyunlardan ibaret. Sol g\u00f6sterip sa\u011f vurmalar; genel ge\u00e7er do\u011frularla oyalan\u0131p, tarafMI\u015e gibi yap\u0131p seyircinin akl\u0131yla dalga ge\u00e7meler; gizli milliyet\u00e7ilik\/cinsiyet\u00e7ilik gibi yayg\u0131n toplumsal hastal\u0131klar\u0131 tedavi etmek yerine bula\u015ft\u0131rmalar; s\u0131n\u0131f bilincinden uzak, bilerek veya bilmeyerek egemen s\u0131n\u0131fa hizmet etmeler\u2026 Yaz\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131nda al\u0131nt\u0131lad\u0131\u011f\u0131m\u0131z, bilge sakall\u0131n\u0131n s\u00f6z\u00fcn\u00fc an\u0131msay\u0131n!<\/p>\n

Oysa \u00d6zdemir Nutku\u2019nun belirtti\u011fi gibi; \u201cYirminci y\u00fczy\u0131lda ya\u015famak, hi\u00e7bir y\u00f6nden huzur verici de\u011fildir. Seyirci, i\u00e7inde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 sorunlar\u0131n sahneden do\u011fru bir bi\u00e7imde aktar\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc anda, ayakta duracak direnci de elde eder. Tiyatronun seyircisine kar\u015f\u0131 sorumlulu\u011fu vard\u0131r. Tiyatro, g\u00fczeli abartmadan k\u00f6t\u00fcy\u00fc \u00f6rtbas etmeden, \u00e7irkini saklamadan ve iyiyi yads\u0131madan g\u00f6revini yapmal\u0131d\u0131r.\u201d<\/p>\n

Peki ya seyirci sorumlulu\u011fu<\/b><\/p>\n

Tiyatronun seyircisine kar\u015f\u0131 sorumlulu\u011fu vard\u0131r da seyircinin hi\u00e7 mi sorumlulu\u011fu yoktur? Pay\u0131m\u0131za d\u00fc\u015fen seyirci kal\u0131p alk\u0131\u015flamak m\u0131d\u0131r? Elbette hay\u0131r! \u015eayet i\u00e7inde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z s\u00f6m\u00fcr\u00fc d\u00fczenine; do\u011fan\u0131n talan\u0131na; ba\u015flar\u0131n ayak ayaklar\u0131n ba\u015f olmas\u0131na; \u00fcretenin, b\u0131rak\u0131n y\u00f6netmeyi insanca ya\u015fayacak hali kalmamas\u0131na; Aristoteles\u00e7i tiyatroda y\u00fcceltilen soylu \u201cerdem\u201dlerin de\u011fil, dayan\u0131\u015fma, cesaret, hakkaniyet gibi insani erdemlerin yitip gitmesine itiraz\u0131m\u0131z varsa tiyatromuzu da bu itiraza davet etmek, ortak etmek bizim sorumlulu\u011fumuzdur. Bunun i\u00e7in gazeteci, ele\u015ftirmen veya sanat\u00e7\u0131 olmam\u0131z da gerekmez. Sadece d\u00fcnyaya, topluma ve sanata seyirci kalmayan seyirciler olal\u0131m \u00e7\u00fcnk\u00fc tiyatro ile direnebilmek i\u00e7in bize direngen bir tiyatro gerek.<\/p>\n

\"49e6a977096b95448d3cc1e73b44685c\"<\/a> \"red-and-black-theater-masks-on-white-background-vector-1316231\"<\/a><\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Kim sevmez tiyatroya gitmeyi! Hele ki bu sat\u0131rlar\u0131 okudu\u011funuza, yani Argasdi dergisini ald\u0131\u011f\u0131n\u0131za veya yaz\u0131lar\u0131m\u0131z\u0131 sosyal medyadan takip etti\u011finize g\u00f6re sanatsever bir ki\u015fi olman\u0131z muhtemeldir.<\/p>\n","protected":false},"author":9,"featured_media":9059,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jetpack_post_was_ever_published":false,"_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_newsletter_tier_id":0,"jetpack_publicize_message":"","jetpack_is_tweetstorm":false,"jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":true,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","enabled":false}}},"categories":[40,67,38,9,42,1,39],"tags":[],"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/baraka.cc\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/49e6a977096b95448d3cc1e73b44685c.jpg","jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/p4eHWX-2m6","jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/baraka.cc\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9058"}],"collection":[{"href":"https:\/\/baraka.cc\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/baraka.cc\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/baraka.cc\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/9"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/baraka.cc\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=9058"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/baraka.cc\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9058\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9061,"href":"https:\/\/baraka.cc\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9058\/revisions\/9061"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/baraka.cc\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/9059"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/baraka.cc\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=9058"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/baraka.cc\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=9058"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/baraka.cc\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=9058"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}