Havada ne oldu\u011fu belirsiz bir bilinmezlik kokusu dolan\u0131rken herkeste bir merak, baz\u0131lar\u0131nda da korku vard\u0131. Gazete man\u015fetlerinde, kahve sohbetlerinde, her yerde ayn\u0131 \u015fey konu\u015fuluyordu. Hatta y\u0131llard\u0131r ba\u015f\u0131m\u0131z\u0131 a\u011fr\u0131tan K\u0131br\u0131s Sorunu, i\u015fsizlik, devlet politikalar\u0131 gibi konular bile arka planda kalm\u0131\u015ft\u0131. Tam tarih hat\u0131rlamasam da tahminimce 1995-1996 y\u0131llar\u0131 olmal\u0131. Hat\u0131ramdan silinmek \u00fczere olan bu an\u0131y\u0131 o d\u00f6nem buralarda ya\u015fayanlar an\u0131msayacakt\u0131r diye tahmin ediyorum.<\/p>\n
O g\u00fcnlerde Ma\u011fusa\u2019da ya\u015fayanlar geceleyin Venedik Surlar\u0131\u2019ndan gelen garip sesler duyduklar\u0131n\u0131 belirtmekteydi. Surlar \u00f6n\u00fcnde kalabal\u0131klar olu\u015fmakta ama g\u00f6r\u00fcn\u00fcrde bir \u015fey olmamas\u0131 daha da \u015f\u00fcphe \u00e7ekmekteydi. \u00c7\u0131\u011fl\u0131\u011f\u0131 and\u0131ran bu esrarengiz sesler \u015eeyh Naz\u0131m\u2019\u0131n da dikkatini \u00e7ekmi\u015f ve hayal g\u00fcc\u00fc vuku bulmu\u015ftu. Nak\u015fibendi \u015eeyhi, \u00f6nce 1571\u2019de burada \u015fehit d\u00fc\u015fenlerin memleketin haline \u00fcz\u00fcld\u00fckleri i\u00e7in \u00e7\u0131\u011fl\u0131k att\u0131\u011f\u0131n\u0131, sonra da sesin, g\u00f6vdesi tekerlek kal\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda dev bir yarat\u0131\u011fa ait oldu\u011funu \u00f6ne s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fc. Surlarda \u015fehit d\u00fc\u015fen askerlerin hayaletleri mi dersiniz masallardan f\u0131rlam\u0131\u015f k\u00f6t\u00fc bir yarat\u0131k m\u0131, var\u0131n siz karar verin. Mahalledeki kad\u0131nlar\u0131n \u015eeyh Efendi ne derse do\u011frudur s\u00f6ylemlerinden etkilenen bir \u00e7ocuk olarak benim de kafamdaki soru i\u015fareti canavar gibi yarat\u0131klarla kendine cevap bulmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu.<\/p>\n
Bir zaman sonra ak\u0131llara mant\u0131kl\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcmler gelmeye ba\u015flad\u0131. D\u00f6nemin Cumhurba\u015fkan\u0131 Denkta\u015f sesin surlar\u0131n aras\u0131ndaki kanallara s\u0131k\u0131\u015fan bir ku\u015ftan geldi\u011fini s\u00f6yleyerek halkta olu\u015fan ku\u015fkular\u0131 da dindirmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken, Denkta\u015f’\u0131n bu a\u00e7\u0131klamas\u0131ndan habersiz olan \u015eeyh de \u2018\u2018Bu yarat\u0131\u011fa ku\u015f diyenler ku\u015f beyinlidir.\u2019\u2019 a\u00e7\u0131klamas\u0131yla g\u00fcndemdeki yerini korumaya devam eder. T\u00fcm bu laf trafi\u011finin ard\u0131ndan esrarengiz sesin kayna\u011f\u0131na ula\u015f\u0131l\u0131r: Yavrular\u0131na bakmaya \u00e7al\u0131\u015fan bir pe\u00e7eli bayku\u015f\u2026<\/p>\n
K\u0131br\u0131s\u2019taki Bayku\u015f T\u00fcrleri<\/b><\/p>\n
Gece ku\u015fu olarak bilinen bayku\u015flar bir\u00e7ok k\u00fclt\u00fcrde bilgelikle \u00f6zde\u015fle\u015ftirilmektedir. Uzak mesafelerden bile duyulan sesi halk aras\u0131nda u\u011fursuzluk diye bilinse de bayku\u015flar adam\u0131z\u0131n endemik ku\u015f t\u00fcrleri aras\u0131nda \u00f6nemli bir yere sahiptir. Adam\u0131zda bulunan en b\u00fcy\u00fck bayku\u015f t\u00fcr\u00fc pe\u00e7eli bayku\u015f olarak bilinmektedir. Kalp \u015feklinde kafas\u0131, beyaz ve sar\u0131 t\u00fcyleriyle gecelerin avc\u0131lar\u0131 olarak aram\u0131zda sessizce dola\u015fmaktad\u0131r. \u00d6zellikle yer \u00fczerinde yapt\u0131\u011f\u0131 avc\u0131l\u0131k sayesinde fare pop\u00fclasyonunu kontrol alt\u0131nda tutan bir t\u00fcrd\u00fcr.<\/p>\n
Genel anlamda ise K\u0131br\u0131s\u2019ta 5 t\u00fcr bayku\u015f bulunmaktad\u0131r. Bunlar, pe\u00e7eli bayku\u015f, bozk\u0131r bayku\u015fu, kulakl\u0131 orman bayku\u015fu, kukumav ve ishakku\u015fudur.(1) En k\u00fc\u00e7\u00fck bayku\u015f ise a\u011fa\u00e7lara kamufle oldu\u011fu i\u00e7in g\u00f6r\u00fcnmez olarak nitelendirilen ishakku\u015fu bayku\u015fudur.<\/p>\n
Bayku\u015flarla \u0130lgili Rivayetler<\/b><\/p>\n
Bayku\u015f neden g\u00fcnd\u00fczleri ortaya \u00e7\u0131kmaz?<\/b><\/p>\n
Rivayete g\u00f6re \u015fahin, bayku\u015fun kafas\u0131n\u0131 g\u00f6rm\u00fc\u015f ve \u201cbunun kocaman kafas\u0131 var ilerde bana yard\u0131m\u0131 dokunur\u201d deyip onu beslemeye ba\u015flam\u0131\u015f. Bir zaman sonra b\u00fcy\u00fck bir kas\u0131rga olmu\u015f ve b\u00fct\u00fcn ku\u015flar bir araya gelip konu \u00fczerinde konu\u015fmaya ba\u015flam\u0131\u015flar. Bayku\u015f lafa kar\u0131\u015fm\u0131\u015f:<\/p>\n
– \u201cGe\u00e7en tufanda da ayn\u0131 zararlar olmu\u015ftu.\u201d demi\u015f.<\/p>\n
\u015eahin, bayku\u015fun ya\u015f\u0131na \u015fa\u015fm\u0131\u015f ve bayku\u015ftan bir yarar gelmeyece\u011fini anlam\u0131\u015f. En iyisi ben bunu ilk f\u0131rsatta ortadan kald\u0131ray\u0131m diye d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015f. Bir g\u00fcn bayku\u015f bir kayan\u0131n \u00fczerinde otururken onu \u00f6ld\u00fcrmeye te\u015febb\u00fcs etmi\u015f ama durumu anlayan bayku\u015f:<\/p>\n
– \u201cSana bunu hi\u00e7 yak\u0131\u015ft\u0131ramad\u0131m, e\u011fer beni \u00f6ld\u00fcrmek istiyorsan y\u00fckse\u011fe \u00e7\u0131k ve bana hamle yap.\u201d demi\u015f.<\/p>\n
\u015eahin dal\u0131\u015fa ge\u00e7ti\u011fi anda bayku\u015f kayan\u0131n alt\u0131na kayarak hem hayat\u0131n\u0131 kurtarm\u0131\u015f hem de \u015fahin h\u0131z\u0131n\u0131 alamad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in d\u00fc\u015f\u00fcp \u00f6lm\u00fc\u015f. Bayku\u015f, \u201csen bu ak\u0131lla \u00e7ok bile ya\u015fad\u0131n\u201d demi\u015f ama \u015fahinlerin \u00f6\u00e7 almas\u0131ndan korktu\u011fu i\u00e7in de g\u00fcnd\u00fczleri ortaya \u00e7\u0131kamaz olmu\u015f.(2)<\/p>\n
Bayku\u015fun Habercili\u011fi<\/b><\/p>\n
Bir zamanlar b\u00fct\u00fcn kad\u0131nlar toplan\u0131p, erkekler kadar \u00f6zg\u00fcr olmak istedikleri karar\u0131n\u0131 alm\u0131\u015flar. Alm\u0131\u015flar almas\u0131na ama bir t\u00fcrl\u00fc padi\u015faha s\u00f6yleyememi\u015fler ve bayku\u015fu arac\u0131 koymaya karar vermi\u015fler. Bayku\u015f gitmi\u015f ama gidi\u015f; o gidi\u015f cevab\u0131 beklemi\u015fler ama asla gelmemi\u015f. Bu sebeple kad\u0131nlar bayku\u015f g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc zaman:<\/p>\n
-\u201cKu\u015fum, haberin hay\u0131rl\u0131 ise gel, \u015fer ise ka\u00e7\u2026\u201d derlermi\u015f.<\/p>\n
O y\u00fczden bayku\u015f bir yere konup \u00f6terse hay\u0131ra, e\u011fer kondu\u011funda \u00f6tmez ve ge\u00e7ip giderse u\u011fursuzlu\u011fa yorarlarm\u0131\u015f.(3)<\/p>\n
Son y\u0131llarda tar\u0131msal ila\u00e7lar, iklim de\u011fi\u015fimi, avc\u0131l\u0131k gibi etmenler nedeniyle bir\u00e7ok t\u00fcr do\u011fadan yok olmaya ba\u015flad\u0131. \u00c7ocukken bah\u00e7e duvar\u0131na t\u0131rmanan kocaman kertenkeleleri izler, seri bir \u015fekilde nas\u0131l h\u0131zl\u0131 hareket edip yer de\u011fi\u015ftirdiklerine anlam veremezdik. O kocaman \u2018ko\u015fmar\u2019lar art\u0131k bir araya gelip garip danslar\u0131n\u0131 etmiyorlar. Bir zamanlar kalabal\u0131k bir n\u00fcfusu olan akbabalar, kartallar bug\u00fcn say\u0131 bak\u0131m\u0131ndan yok olmaya y\u00fcz tutmu\u015f durumda. Bayku\u015f gibi endemik t\u00fcrler ise baz\u0131 geceler evimizin yan\u0131ndaki bir a\u011faca ya da elektrik teline konup pek de melodik olmayan sesiyle \u00f6terek g\u00fczel haberler getirmeye devam ediyorlar\u2026<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
Not: Pe\u00e7eli bayku\u015f sesini merak edenler <\/i>https:\/\/ebird.org\/species\/brnowl?siteLanguage=tr<\/i><\/a> adresinden sesi dinleyebilirler. Bakal\u0131m hayal g\u00fcc\u00fcn\u00fcz size ne g\u00f6sterecek.<\/i><\/p>\n \u00a0<\/i><\/p>\n Kaynaklar:<\/i><\/p>\n