{"id":9821,"date":"2023-10-23T17:25:25","date_gmt":"2023-10-23T15:25:25","guid":{"rendered":"https:\/\/baraka.cc\/?p=9821"},"modified":"2023-10-23T17:25:25","modified_gmt":"2023-10-23T15:25:25","slug":"kok-koken-bilimi-insanligin-kokeni-sifa-alcicioglu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/baraka.cc\/?p=9821","title":{"rendered":"K\u00f6k-K\u00f6ken Bilimi-\u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n K\u00f6keni &#8211; \u015eifa Al\u00e7\u0131c\u0131o\u011flu"},"content":{"rendered":"<p><strong>K\u00f6k <\/strong><\/p>\n<p>K\u00f6k kelimesi TDK taraf\u0131ndan, dip, sap, temel, bir \u015feyin ba\u015flang\u0131\u00e7 noktas\u0131, ekler \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131ktan sonra kelimenin anlaml\u0131 b\u00f6l\u00fcm\u00fc, nitelik de\u011fi\u015ftirmeden kalabilen atom k\u00fcmesi olarak tan\u0131mlanmaktad\u0131r. Genel anlamda bir \u015feyin temel veya ilk halini ifade etmek maksad\u0131yla kullan\u0131lan kelimenin ad\u0131na k\u00f6k denir.<\/p>\n<p>Bitkilerin beslenmesini sa\u011flayan ve topra\u011fa tutunan k\u0131sm\u0131n ad\u0131 k\u00f6kt\u00fcr. Bir say\u0131n\u0131n kendi<\/p>\n<p>kendisiyle \u00e7arp\u0131lmas\u0131 sonucundaki say\u0131y\u0131 veren de\u011ferin ad\u0131 karek\u00f6kt\u00fcr. Kelimenin k\u00f6kenine veya anlam\u0131na ba\u011fl\u0131 olan temel par\u00e7as\u0131 da k\u00f6kt\u00fcr. K\u00fclt\u00fcr ve tarih ba\u011flam\u0131nda, bir toplulu\u011fun veya bireyin kimli\u011fi, de\u011ferleri, gelenekleri ve ge\u00e7mi\u015fi gibi temel unsurlar\u0131 onun k\u00f6kleridir. Belirli bir karakteri ta\u015f\u0131yan bireylerin ortak atas\u0131 da genetik biliminde soyk\u00f6k diye adland\u0131r\u0131l\u0131r. K\u00f6k h\u00fccre t\u0131pta kullan\u0131lan bir tedavi y\u00f6ntemidir.<\/p>\n<p>Biyoloji, matematik, dilbilgisi, tarih, genetik, kimya ve t\u0131p biliminde terim olarak kullan\u0131lan bu s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn k\u00f6k\u00fc de \u201ck\u00f6k\u201dt\u00fcr ve bu \u00fc\u00e7 harfli kelimecik t\u00fcreyerek bir\u00e7ok farkl\u0131 anlamda, deyim hatta Atas\u00f6zlerinde bile kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kmaktad\u0131r.<\/p>\n<p>K\u00f6ken, k\u00f6knar, k\u00f6ks\u00fcz, k\u00f6kleme, k\u00f6kte\u015f, k\u00f6ktenci gibi t\u00fcremi\u015f kelimeler yan\u0131nda, k\u00f6k almak, k\u00f6k salmak, k\u00f6k s\u00f6kt\u00fcrmek, k\u00f6k\u00fcn\u00fc kaz\u0131mak, k\u00f6k\u00fcn\u00fc kurutmak, k\u00f6k\u00fcnden halletmek, k\u00f6k\u00fcne kibrit suyu (kezzap suyu) d\u00f6kmek gibi deyimleri \u00f6rnek olarak sayabiliriz.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>K\u00f6ken Bilimi<\/strong><\/p>\n<p>K\u00f6ken bilimi olarak bilinen etimoloji, s\u00f6zc\u00fcklerin k\u00f6klerini, hangi dile ait olduklar\u0131n\u0131, ne zaman ortaya \u00e7\u0131kt\u0131klar\u0131n\u0131, ilk hangi kaynakta kay\u0131t alt\u0131na al\u0131nd\u0131klar\u0131n\u0131, ses ve anlam bak\u0131m\u0131ndan ge\u00e7irdikleri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmleri ele alan bilim dal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>K\u00f6k kelimesinin etimolojisine bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131z zaman, T\u00fcrk\u00e7e\u2019deki ilk kullan\u0131m\u0131 Karahanl\u0131lar d\u00f6neminde yaz\u0131lan Kutadgu Bilig (1069)\u2019de bitki k\u00f6k\u00fc anlam\u0131yla kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. \u00a0Divan-\u0131 L\u00fbgati\u2019t-T\u00fcrk\u2019te (1079) ise k\u00f6k al (aile, s\u00fclale) ve asl (k\u00f6k, temel, soy sop, hakikat) olarak kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Eski T\u00fcrk\u00e7e\u2019de okunu\u015fu fonetik evrim fark\u0131yla \u00f6 harfinin uzat\u0131larak okunmas\u0131 ile kullan\u0131l\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>S\u00f6yledi\u011fimiz her kelimenin bir ge\u00e7mi\u015fi, ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f nedeni vard\u0131r. Herhangi bir dili incelerken bize ge\u00e7mi\u015f hakk\u0131nda da bilgiler vermekte, o dilin hangi k\u00fclt\u00fcrden etkilendi\u011fini ortaya \u00e7\u0131karmaktad\u0131r. Y\u00fczlerce y\u0131l K\u0131br\u0131sl\u0131 Elenlerle birlikte ya\u015fayan K\u0131br\u0131sl\u0131 T\u00fcrkler benzer ya da ayn\u0131 k\u00f6kten gelen kelimeleri da\u011farc\u0131klar\u0131na eklemi\u015flerdir. \u00d6rne\u011fin, Yunanca\u2019daki savra (kertenkele) kelimesi K\u0131br\u0131sl\u0131 T\u00fcrkler ve K\u0131br\u0131sl\u0131 Elenler taraf\u0131ndan alivzavra (g\u00fcne\u015f y\u0131lan\u0131) olarak kullan\u0131lmaktad\u0131r. Dil, en \u00e7ok asimile edilen olgulardan biridir. Konu\u015ftu\u011fumuz dile sahip \u00e7\u0131kmak, onu gelecek nesillere b\u0131rakmak en b\u00fcy\u00fck \u00f6devimizdir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>\u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n K\u00f6keni<\/strong><\/p>\n<p>\u201cBir \u015feyin \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131, dayand\u0131\u011f\u0131 temel, bi\u00e7im, sebep veya yer\u201d anlamlar\u0131 yan\u0131nda, soy manas\u0131na da gelen kelimeye k\u00f6ken denir.<\/p>\n<p>\u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n k\u00f6kenine bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda ise hikayenin 2,5 milyon y\u0131l \u00f6nce ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebiliriz. \u0130lk olarak maymunsu insanlar\u0131n ellerini kullanarak \u00e7e\u015fitli aletler geli\u015ftirmeleriyle ba\u015flayan evrimsel s\u00fcre\u00e7, Homo sapiens ad\u0131 verilen bug\u00fcnk\u00fc modern insana de\u011fin s\u00fcregelmi\u015ftir. Bu uzun s\u00fcre\u00e7te zamanla iki ayak \u00fczerinde durabilmeyi, daha b\u00fcy\u00fck aletler kullanmay\u0131 ba\u015far\u0131p kolektif emekle toplay\u0131c\u0131l\u0131k ve avc\u0131l\u0131k yeteneklerini geli\u015ftirmeyi ba\u015fard\u0131lar. G\u00f6\u00e7ebe ya\u015fam tarz\u0131ndan yerle\u015fik hayata ad\u0131m atmalar\u0131 bu\u011fdayla tan\u0131\u015ft\u0131ktan sonra ger\u00e7ekle\u015fti. B\u00f6ylece bizzat yiyecek \u00fcretilen ya\u015fam tarz\u0131na ve \u00e7ift\u00e7ili\u011fe ad\u0131m att\u0131lar. Ayn\u0131 zamanda dilin, dinin ve sava\u015f\u0131n k\u00f6klerini de att\u0131lar.<\/p>\n<p>Dilin tam olarak ne zaman ve ne \u015fekilde ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 bilinemese de do\u011fadaki seslerin taklit edilmesiyle bulundu\u011fu tezi olduk\u00e7a kuvvetlidir. Sosyal varl\u0131klar olan insanlar i\u00e7in ileti\u015fim kurmak \u015f\u00fcphesiz ki olmazsa olmaz bir durumdur.<\/p>\n<p>Kom\u00fcnal bir sistemde ya\u015fayan ilk \u00e7a\u011f insanlar\u0131 aras\u0131nda \u00e7ok fazla sorun ya\u015fanmad\u0131\u011f\u0131 ancak k\u0131tl\u0131k, a\u00e7l\u0131k gibi etmenler nedeniyle aralar\u0131nda \u00e7at\u0131\u015fmalar ya\u015fad\u0131klar\u0131 ve birbirlerine zarar verdikleri arkeologlar\u0131n ortaya \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 bulgular aras\u0131ndad\u0131r. Sava\u015f, ilk s\u0131n\u0131fl\u0131 toplumlar aras\u0131nda ya\u015fananlar kadar \u00e7ok olmasa da sava\u015f\u00e7\u0131lar, savunma ara\u00e7lar\u0131 ve m\u00fcttefik gruplar aras\u0131 \u00e7at\u0131\u015fmalarda bir g\u00fc\u00e7 g\u00f6stergesi olarak yerini ald\u0131.<\/p>\n<p>Dinin k\u00f6kleri de insanl\u0131\u011f\u0131n ilk geli\u015fmekte oldu\u011fu zamanlara de\u011fin uzan\u0131r. \u00d6len insanlara mezar ve \u00e7e\u015fitli rit\u00fceller yapt\u0131klar\u0131, G\u00f6bekli Tepe gibi dev an\u0131tlar yaparak Tanr\u0131 inanc\u0131n\u0131 geli\u015ftirdikleri hatta kurbanlar adad\u0131klar\u0131 biliniyor. Kendilerini korumalar\u0131 i\u00e7in totemler dikiyor, g\u00fcne\u015f, ay ve topra\u011fa tap\u0131n\u0131yor, dans, m\u00fczik ve ki\u015fisel s\u00fcs e\u015fyalar\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile b\u00fcy\u00fcler yap\u0131yorlard\u0131.<\/p>\n<p>\u0130nsanl\u0131k tarihinin ilk zaman\u0131ndan bu yana t\u00fcm bu olgular, geli\u015ferek, de\u011fi\u015ferek ama hep var olarak g\u00fcn\u00fcm\u00fcze ta\u015f\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6zel m\u00fclkiyetin bulunmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan, ilk insanlar\u0131n kom\u00fcn ya\u015fam tarz\u0131 de\u011fi\u015fmi\u015f, daha bireyci ve rekabet\u00e7i bir ya\u015fama do\u011fru s\u00fcr\u00fcklenmi\u015ftir. Milyonlarca y\u0131l \u00f6nce ba\u015flayan insanl\u0131k tarihi, \u00e7o\u011fu zaman din ve milliyet bahane edilerek \u00e7\u0131kar\u0131lan g\u00fc\u00e7 ve \u00e7\u0131kar sava\u015flar\u0131 y\u00fcz\u00fcnden zarar g\u00f6rmekte, neoliberal kapitalist d\u00fcnya d\u00fczeni, ezen ve ezilen aras\u0131ndaki u\u00e7urumu a\u00e7makta, bununla birlikte \u201cinsanl\u0131k nereye do\u011fru gidiyor\u201d tart\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 alevlendirmektedir. \u0130nsanlar\u0131n hegemonyas\u0131 nereye kadar ya\u015fan\u0131r bilinmez ama insan eliyle \u00fcretilen yapay zeka belki de \u201cBlack Mirror\u201dvari bir bi\u00e7imde sonun ba\u015flang\u0131c\u0131n\u0131 yazacakt\u0131r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong><i><a href=\"https:\/\/baraka.cc\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/k\u00f6ken.jpg\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignnone size-medium wp-image-9822\" alt=\"k\u00f6ken\" src=\"https:\/\/baraka.cc\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/k\u00f6ken-300x168.jpg\" width=\"300\" height=\"168\" srcset=\"https:\/\/baraka.cc\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/k\u00f6ken-300x168.jpg 300w, https:\/\/baraka.cc\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/k\u00f6ken-1024x576.jpg 1024w, https:\/\/baraka.cc\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/k\u00f6ken-70x40.jpg 70w, https:\/\/baraka.cc\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/k\u00f6ken.jpg 1150w\" sizes=\"(max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/a><\/i><\/strong><\/p>\n<p><strong><i>Kaynaklar:<\/i><\/strong><\/p>\n<p><i><a href=\"http:\/\/www.nisanyansozluk.com\/\">www.nisanyansozluk.com<\/a><\/i><i><\/i><\/p>\n<p><i><a href=\"http:\/\/www.etimolojiturkce.com\/\">www.etimolojiturkce.com<\/a><\/i><i><\/i><\/p>\n<p><i>Marksist D\u00fcnya Tarihi, Neil Faulkner<\/i><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>K\u00f6k K\u00f6k kelimesi TDK taraf\u0131ndan, dip, sap, temel, bir \u015feyin ba\u015flang\u0131\u00e7 noktas\u0131, ekler \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131ktan sonra kelimenin anlaml\u0131 b\u00f6l\u00fcm\u00fc, nitelik de\u011fi\u015ftirmeden kalabilen atom k\u00fcmesi olarak tan\u0131mlanmaktad\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"author":16,"featured_media":9822,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jetpack_post_was_ever_published":false,"_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_newsletter_tier_id":0,"jetpack_publicize_message":"","jetpack_is_tweetstorm":false,"jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":true,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","enabled":false}}},"categories":[40,67,64,44,38,9,42,1,39],"tags":[],"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/baraka.cc\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/k\u00f6ken.jpg","jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/p4eHWX-2yp","jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/baraka.cc\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9821"}],"collection":[{"href":"https:\/\/baraka.cc\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/baraka.cc\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/baraka.cc\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/16"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/baraka.cc\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=9821"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/baraka.cc\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9821\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9823,"href":"https:\/\/baraka.cc\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9821\/revisions\/9823"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/baraka.cc\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/9822"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/baraka.cc\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=9821"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/baraka.cc\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=9821"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/baraka.cc\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=9821"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}