M\u00fczi\u011fin k\u00f6keni gibi \u00fczerinde tonlarca akademik ara\u015ft\u0131rma yap\u0131lm\u0131\u015f, m\u00fczikoloji, m\u00fczik antropolojisi, m\u00fczik etnolojisi ve k\u00fclt\u00fcrel m\u00fczikoloji gibi adlarla an\u0131lan etno-m\u00fczikoloji dal\u0131 da dahil onlarca dalda ara\u015ft\u0131rmalar yap\u0131lm\u0131\u015f bir konuyu neden okuyas\u0131n\u0131z? Ki\u015fisel geli\u015fim mi?! Sanmam. M\u00fczisyen de\u011filseniz, m\u00fczik ile de ilgilenmiyorsan\u0131z \u201cbana ne m\u00fczi\u011fin k\u00f6keninden\u201d diyebilirsiniz. Peki; \u015funu da diyebilir misiniz? \u201cDuygudan, k\u00fclt\u00fcrden, hik\u00e2yeden, hayat\u0131n manas\u0131ndan, ac\u0131dan, sevin\u00e7ten, a\u015fktan, \u00f6fkeden, dayan\u0131\u015fmadan, payla\u015f\u0131mdan da bana ne!\u201d Bence diyemezsiniz, dememelisiniz. M\u00fczik i\u015fte, t\u00fcm bunlar ve daha fazlas\u0131d\u0131r. Tam da bu y\u00fczden k\u00f6kenine bakarsak, i\u015flevini, ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n\u0131 anlarsak, yaz\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131nda bahsetti\u011fimiz tonlarca ara\u015ft\u0131rman\u0131n neden yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 daha iyi anlar, ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z dijital \u00e7a\u011fda bug\u00fcn\u00fcn kapitalist k\u00e2r ama\u00e7l\u0131 \u015firketlerinin, asl\u0131nda insanl\u0131k tarihinin k\u00fclt\u00fcr\u00fcne, duygusuna nas\u0131l sald\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlamaya ba\u015flars\u0131n\u0131z.<\/p>\n\n\n\n
M\u00fczi\u011fin k\u00f6keni en kaba yakla\u015f\u0131m ile iki temelde incelenmeye ba\u015fl\u0131yor, biri ontolojisi (var olmas\u0131) di\u011feri etimolojisi (s\u00f6zc\u00fck k\u00f6kenleri). \u0130lk \u00f6nce var olmas\u0131ndan ba\u015flayal\u0131m.<\/p>\n\n\n\n
M\u00fczi\u011fin Ontolojisi (\u0130lk \u015eark\u0131)<\/strong><\/p>\n\n\n\n Tarih \u00f6ncesi diye tan\u0131mlanan zamanda m\u00fczi\u011fin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na ili\u015fkin fikirlerimiz asl\u0131nda insan kaynakl\u0131 sesin olu\u015fabilme ko\u015fullar\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bu da insan\u0131n fizyolojisinden ge\u00e7mek zorundad\u0131r. T\u00fcr\u00fcm\u00fcz\u00fcn ata(ana)lar\u0131n\u0131n kafatas\u0131 ve \u00e7ene kemikleri incelendi\u011finde evrimsel \u00e7izelgede \u015fark\u0131 s\u00f6yleyebilecek anatomiye bir milyon y\u0131l \u00f6nce kavu\u015ftu\u011fumuz tahmin edilmektedir. Tabii a\u011f\u0131z ve \u00e7eneden \u00f6nce di\u011fer uzuvlar ile de m\u00fczi\u011fin yap\u0131labilece\u011fini tahmin etmek zor olmasa gerek. Yani m\u00fczi\u011fin varl\u0131\u011f\u0131 en az bir milyon y\u0131l \u00f6nceye dayan\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n \u0130lk Enstr\u00fcman (Bilinen)<\/strong><\/p>\n\n\n\n 2008 y\u0131l\u0131nda Almanya\u2019n\u0131n g\u00fcneyinde bulunan fl\u00fctler 43,000 y\u0131l \u00f6ncesine ait. Bir ta\u015f \u00e7a\u011f\u0131 ma\u011faras\u0131nda bulunan bu enstr\u00fcmanlar, mamut ve akbaba kemiklerinden yap\u0131lm\u0131\u015f d\u00f6rt delikli fl\u00fctlerden olu\u015fuyor.<\/p>\n\n\n\n S\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn (Music, Candomble, Raga, Wai Khru) Etimolojisi<\/strong><\/p>\n\n\n\n Bat\u0131 merkezli anlay\u0131\u015fta kullan\u0131lan s\u00f6zc\u00fck olan music (muse-ic) Antik Yunan\u2019dan hayat\u0131m\u0131za girdi\u011fi bilinen ilham perilerinin ismi olan \u201cm\u00fcs\u201d den gelmektedir. Ic eki ise ait, onlardan anlam\u0131nda kullan\u0131lmaktad\u0131r. Mitolojide esin ve yarat\u0131c\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncenin perileri olan m\u00fczlerin annesi ise Mnemosyne<\/em> diye bilinen haf\u0131za tanr\u0131\u00e7as\u0131d\u0131r. Mnemonic hat\u0131rlat\u0131c\u0131 veya memory haf\u0131za olarak \u0130ngilizce\u2019de hala kullan\u0131l\u0131yor. M\u00fczik dedi\u011fimiz \u015feyin asl\u0131nda \u201dM\u00fcz\u201dler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile yarat\u0131c\u0131l\u0131k ve ilhamla kolektif k\u00fclt\u00fcr\u00fcn, nesillere aktar\u0131lmas\u0131 ve insanl\u0131\u011fa yay\u0131lmas\u0131 anlam\u0131nda kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia etmek do\u011fru olacakt\u0131r. \u015e\u00f6yle ki museum<\/em> (m\u00fcze) s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc de buradan gelmekte ve iddiay\u0131 g\u00fc\u00e7lendirmektedir. Toplumlar\u0131n t\u00fcm k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc dilden dile aktaran, hat\u0131rlatand\u0131r da m\u00fczik. Hindistan ve \u00e7evresinde kullan\u0131lan raga s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc ise \u201cinsanlar\u0131n kalplerine ve ak\u0131llar\u0131na iz b\u0131rakan\u201d<\/em> anlam\u0131nda kullan\u0131lmakta, Tayland \u00e7evresinde kullan\u0131lan Wai Khru ise \u201chat\u0131rlatan sayg\u0131n usta\u201d<\/em> olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Farkl\u0131 isimlerle de olsa m\u00fczi\u011fin, ya\u015fam\u0131 sadece taklit etme, yans\u0131tma de\u011fil nesiller boyu k\u00fclt\u00fcrel bir haf\u0131za g\u00f6revi ile bug\u00fcnlere de ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 rahatl\u0131kla s\u00f6yleyebiliriz.<\/p>\n\n\n\n Fonograftan Spotify\u2019a<\/strong><\/p>\n\n\n\n Edison\u2019un fonograf\u0131 ke\u015ffetmesi ile ilk kez m\u00fczik, \u00fcreticisinden ve hatta toplumundan ba\u011f\u0131ms\u0131z yer de\u011fi\u015ftirmeye ba\u015flar. K\u00f6keninden anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi bu kadar g\u00fc\u00e7l\u00fc ve de\u011ferli bir \u015fey olan m\u00fczi\u011fin meta haline gelip sat\u0131labilme imkanlar\u0131 ortaya \u00e7\u0131kar. B\u00f6ylece kaydedilen m\u00fczik sat\u0131\u015fa \u00e7\u0131kma imk\u00e2n\u0131 ile Avrupa ve Amerika\u2019n\u0131n b\u00fcy\u00fck plak \u015firketlerinin olu\u015fumunu tetikler. Plak, kaset, cd ve mp3\u2019e d\u00f6n\u00fc\u015fen \u201chayat\u0131n anlam\u0131, duygusu\u201d kapitalizmin geli\u015fimi ile kendini piyasada bulur. G\u00fcn\u00fcm\u00fcze geldi\u011fimizde dijitalle\u015fen m\u00fczik Spotify, Apple Music, Amazon ve Youtube Music gibi streaming platformlar\u0131ndan \u00fcyelik ve abonelik y\u00f6ntemi ile sat\u0131lmaya devam ediyor. IFPI\u2019nin (Uluslararas\u0131 Fonogram End\u00fcstrisi Federasyonu), yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131 raporunda streaming m\u00fczik alan\u0131n\u0131n, \u00f6zellikle de \u00fccretli aboneliklerin 2018\u2019de ne noktaya geldi\u011fini g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne seriliyor. Rapora g\u00f6re 2018\u2019de dinleyiciler streaming platformlar \u00fczerinden her hafta 17,8 saat m\u00fczik dinlemi\u015f ki bu eski bir veri. 2022\u2019nin ilk yar\u0131s\u0131nda a\u00e7\u0131klanan bir rapora g\u00f6re, m\u00fczik end\u00fcstrisi ABD\u2019de 7.7 milyar dolarl\u0131k g\u00fc\u00e7l\u00fc bir gelir elde etti. \u015eu an bu platformlarda be\u015f y\u00fcz milyonu a\u015fan abone say\u0131lar\u0131 mevcut art\u0131k. Yapay zek\u00e2 sayesinde dinlemekten ho\u015flanaca\u011f\u0131n\u0131z olas\u0131 listeler \u00f6zellikle Spotify taraf\u0131ndan haz\u0131rlanabiliyor.<\/p>\n\n\n\n M\u00fczik yaln\u0131zca m\u00fczik de\u011fildir. Nas\u0131l ki estetikten, ahenkten yoksun bir fikir yaz\u0131s\u0131 d\u00fcz yaz\u0131 ise; fikirden, hik\u00e2yeden yoksun bir m\u00fczik de yaln\u0131zca na\u011fmedir. Yaln\u0131zca na\u011fme veya yaln\u0131zca fikir yaz\u0131s\u0131 da de\u011ferlidir ama bu onlar\u0131n eksik oldu\u011fu ger\u00e7e\u011fini de\u011fi\u015ftiremez.<\/p>\n\n\n\n Duygudan, k\u00fclt\u00fcrden, hik\u00e2yeden, hayat\u0131n manas\u0131ndan, ac\u0131dan, sevin\u00e7ten, a\u015fktan, \u00f6fkeden dayan\u0131\u015fmadan, payla\u015f\u0131mdan ve k\u00fclt\u00fcrleri aktarmaktan taraf olan m\u00fczik de m\u00fczisyen de sald\u0131r\u0131 alt\u0131nda… Sald\u0131r\u0131 varsa direni\u015f de olacakt\u0131r. \u0130\u015fte tam da bu y\u00fczden hayat\u0131n, k\u00fclt\u00fcr\u00fcn ve duygunun direni\u015f m\u00fczikleri ile var olmaya devam etmeliyiz. Piyasa ve sat\u0131\u015f ili\u015fkilerinin yerine dayan\u0131\u015fma, yerellik-evrensellik, \u00f6zg\u00fcnl\u00fck, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck i\u00e7in \u00fcretmeliyiz m\u00fczi\u011fi, devirmek i\u00e7in bu d\u00fczeni.<\/p>\n\n\n\n Kaynaklar<\/em><\/p>\n\n\n\n https:\/\/dergipark.org.tr\/en\/download\/article-file\/1840141<\/a><\/p>\n\n\n\n